Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska

ul. Pilarskiego 14/16,
90-231 艁贸d藕


Zaj臋cia dla uczni贸w, lista temat贸w:

1
Dlaczego jeste艣my podobni do rodzic贸w?

Podobie艅stwo dzieci do swoich rodzic贸w oraz podobie艅stwo pomi臋dzy rodze艅stwem wynika z faktu, i偶 ich materia艂 genetyczny, DNA, jest podobny. Podobie艅stwo to zauwa偶y艂 i opisa艂, jako pierwszy, Grzegorz Mendel w po艂owie XIX w. Przeprowadzi艂 on eksperymenty nad dziedziczeniem u grochu i sformu艂owa艂 hipotezy okre艣laj膮ce prawid艂owo艣ci rz膮dz膮ce mechanizmami dziedziczenia. Celem warsztat贸w naukowych by艂o zaznajomienie s艂uchaczy z modelami dziedziczenia oraz uczestnictwo uczni贸w w do艣wiadczeniach z zakresu biologii molekularnej opieraj膮cych si臋 na nowoczesnych metodach badawczych. W trakcie do艣wiadczenia by艂 przeprowadzany rozdzia艂 elektroforetyczny DNA w 偶elu agarozowym, prezentowana wizualizacja DNA oraz analizowany i ustalany wz贸r dziedziczenia. Ponadto, uczniowie analizuj膮c wz贸r pr膮偶kowy wskazywali ojca dziecka spo艣r贸d kilku probant贸w, a tak偶e na podstawie fenotypu ustalali genotypy dzieci i rodzic贸w przy pomocy interaktywnego plakatu. Liceali艣ci samodzielnie wykonywali do艣wiadczenie, poznawali metody badawcze i osi膮gni臋cia wsp贸艂czesnej biologii.



Forma zaj臋膰: Warsztat/Zaj臋cia z mikroskopem
Czas trwania zaj臋膰: 90 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 12 os贸b

2
Glony, po偶yteczne dla cz艂owieka i innych organizm贸w.

Glony postrzegane s膮 鈥瀙owszechnie, medialnie鈥 g艂贸wnie przez ich niekorzystne oddzia艂ywanie na ekosystemy w贸d 艣r贸dl膮dowych 鈥 tworzenie zakwit贸w, a w przypadku sinic opinia jest kszta艂towana przez ich toksyczne oddzia艂ywanie mi臋dzy innymi na zdrowie cz艂owieka. Zagadnienia zwi膮zane z ich nieprzecenion膮 rol膮 ekologiczn膮 jak膮 jest dostarczanie tlenu do atmosfery oraz 藕r贸d艂a pokarmu powstaj膮cego na drodze produkcji pierwotnej, a tak偶e mo偶liwo艣ci wykorzystywania ich metabolit贸w w medycynie, kosmetyce, 偶ywieniu, s膮 znane w znacznie mniejszym stopniu. Wsp贸艂cze艣nie wybrane grupy glon贸w stanowi膮 podstaw臋 dla biologicznej oceny stanu 艣rodowiska wodnego.



Forma zaj臋膰: Warsztat
Czas trwania zaj臋膰: 135 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 12 os贸b

3
Grzyby - organizmy wszechobecne.

Zaj臋cia s艂u偶膮 przedstawieniu r贸偶norodno艣ci 艣rodowisk zajmowanych przez grzyby, w tym ich pozytywnego i negatywnego oddzia艂ywania na zdrowie i 偶ycie cz艂owieka, roli w ekosystemach naturalnych i przekszta艂conych przez cz艂owieka oraz wykorzystania w r贸偶nych ga艂臋ziach przemys艂u i medycyny.



Forma zaj臋膰: Warsztat
Czas trwania zaj臋膰: 7 godz. lekcyjnych (4 godz. wyk艂adu oraz 3 godz. zaj臋膰 praktycznych)
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 10 os贸b (dotyczy cz臋艣ci praktycznej)

4
Jakie tajemnice skrywa Ba艂tyk? Czyli s艂贸w kilka o 偶yciu specyficznym ekosystemie morskim.

Na wyk艂adzie uczestnicy b臋d膮 mogli pozna膰 specyficzne warunki panuj膮ce w Morzu Ba艂tyckim, wyst臋puj膮ce tam zwierz臋ta, ich znaczenie w funkcjonowaniu ekosystemu Ba艂tyku oraz zwi膮zane z nimi zagro偶enia. A tak偶e zostan膮 om贸wione przystosowania zwierz膮t do 偶ycia w tym nietypowym akwenie.

Cz臋艣膰 teoretyczna b臋dzie uzupe艂niona o zaj臋cia warsztatowe pokazuj膮ce preparaty wybranych gatunk贸w 偶yj膮cych w Morzu Ba艂tyckim.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 60 - 90 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 25 鈥 30 os贸b

5
Z 艁odzi na kraniec 艣wiata, czyli o badaniach r贸偶norodno艣ci Oceanu Po艂udniowego przez 艂贸dzkich naukowc贸w.

Mimo, 偶e 艁贸d藕 nie le偶y nad morzem, nie zniech臋ca to tutejszych naukowc贸w do zg艂臋biania tajemnic m贸rz region贸w polarnych. Ju偶 od lat 70-tych XX wieku pracownicy Zak艂adu Biologii Polarnej i Oceanobiologii uczestniczyli i uczestnicz膮 nadal w poznawaniu r贸偶norodno艣ci 偶yj膮cych tam organizm贸w.

Trudne warunki panuj膮ce w Antarktyce ograniczaj膮 偶ycie organizm贸w l膮dowych w tamtych rejonach, lecz pod wod膮 sprawa ma si臋 zupe艂nie inaczej - bardzo wiele zwierz膮t morskich 艣wietnie radzi sobie z niskimi temperaturami i dlatego obserwujemy ich ogromn膮 r贸偶norodno艣膰. Na zaj臋ciach zostanie przedstawiona r贸偶norodno艣膰 morskich organizm贸w Antarktyki (w oparciu o zgromadzone eksponaty i materia艂 fotograficzny) oraz udzia艂 naukowc贸w z Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁 w jej poznawaniu.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad/Prezentacja
Czas trwania zaj臋膰: 60 - 90 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 15 鈥 30 os贸b

6
Rafy koralowe jako przyk艂ad tropikalnych ekosystem贸w morskich 鈥 zagro偶enia i ochrona.

Rafy koralowe to bogate w gatunki ekosystemy m贸rz tropikalnych, kt贸re wyst臋puj膮 w pe艂nos艂onych, ciep艂ych i dobrze nas艂onecznionych wodach. Wyk艂ad prezentuje budow臋, struktur臋 i rodzaje raf koralowych wyst臋puj膮cych na 艣wiecie wraz z om贸wieniem wybranych gatunk贸w zamieszkuj膮cych to 艣rodowisko. Przedstawione s膮 tak偶e naturalne i antropogeniczne zagro偶enia mog膮ce wp艂yn膮膰 na ekosystemy raf koralowych oraz sposoby ochrony tych obszar贸w.

W czasie cz臋艣ci warsztatowej uczniowie b臋d膮 mogli zapozna膰 si臋 bli偶ej z organizmami bezkr臋gowymi 偶yj膮cymi na rafach, znajduj膮cymi si臋 w kolekcji Katedry Zoologii Bezkr臋gowc贸w i Hydrobiologii.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 60 - 90 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 15 鈥 30 os贸b

7
Nieproszeni go艣cie w domu 鈥 stawonogi synantropijne.

Wyk艂ad prezentuje stawonogi towarzysz膮ce cz艂owiekowi i ich znaczenie sanitarno-epidemiologiczne. Prezentacja b臋dzie uzupe艂niona o zaj臋cia warsztatowe pokazuj膮ce preparaty organizm贸w synantropijnych.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 135 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 20 - 25 os贸b

8
Zorganizowane spo艂ecze艅stwo? Strategie przetrwania pszczo艂y miodnej.

Wyk艂ad dotyczy organizacji 偶ycia spo艂ecznego pszczo艂y miodnej, organizacji kast, specjalizacji 鈥瀦awodowej鈥 i 鈥瀢iekowej鈥, komunikacji mi臋dzy cz艂onkami kolonii.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 25 鈥 30 os贸b

9
Sekretne 偶ycie termit贸w.

Wyk艂ad prezentuje biologi臋 termit贸w, organizacj臋 ich spo艂ecze艅stwa, podzia艂 na kasty oraz podzia艂 pracy mi臋dzy osobnikami wchodz膮cymi w sk艂ad kolonii, sposoby porozumiewania si臋 mi臋dzy cz艂onkami kolonii.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 25 鈥 30 os贸b

10
Owady i kwiaty 鈥 o zapylaniu i koewolucji.

Wyk艂ad prezentuje przystosowania owad贸w (g艂ownie much贸wek, b艂onk贸wek i motyli) do od偶ywiania si臋 py艂kiem i nektarem oraz mechanizmy warunkuj膮ce zapylanie. Podczas wyk艂adu om贸wione jest zagadnienie wsp贸lnej ewolucji owad贸w i kwiat贸w.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 25 鈥 30 os贸b

11
Fauna na艣nie偶na, czyli o zimowym 偶yciu owad贸w.

Podczas wyk艂adu omawiane s膮 podstawy termofizjologii zwierz膮t zmiennocieplnych oraz przedstawione przystosowania do prze偶ywania niskich temperatur przez owady. G艂贸wna cz臋艣膰 wyk艂adu po艣wi臋cona jest faunie na艣nie偶nej, czyli owadom kt贸re zima mo偶emy spotka膰 na 艣niegu.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 25 鈥 30 os贸b

12
Atak obcych, czyli s艂贸w kilka o inwazjach biologicznych.

Inwazje biologiczne s膮 uznane za najwi臋ksze zagro偶enie dla r贸偶norodno艣ci biologicznej. Prowadz膮 one do ujednolicenia fauny i flory obszar贸w do tej pory izolowanych. Na wyk艂adzie zostanie przedstawiona definicja inwazji biologicznych oraz gatunk贸w obcych i inwazyjnych oraz biologiczne i ekonomiczne przyczyny i skutki tego zjawiska. Zagadnienie to b臋dzie bogato zilustrowane licznymi przyk艂adami z uwzgl臋dnieniem gatunk贸w stanowi膮cych najwi臋kszy problem - preparaty wybranych gatunk贸w obcych i inwazyjnych.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 135 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 15 - 25 os贸b

13
W wodach s艂odkich: prywatne 偶ycie mi臋czak贸w (Mollusca).

Wa偶nym elementem fauny s艂odkowodnej s膮 ma艂偶e w skali 艣wiatowej. Spotkanie zako艅czy kr贸tka dyskusja na temat mo偶liwo艣ci walki z tym powszechnym w dniu dzisiejszym zjawiskiem. Po prelekcji uczniowie b臋d膮 mili okazj臋 obejrze膰 (np. sk贸jki i szcze偶uje) oraz 艣limaki (b艂otniarki, zatoczki, 偶ywor贸dki i wiele innych). Zwierz臋ta te maj膮 zasadnicze znaczenie jako element sieci troficznej ekosystem贸w rzek i jezior, a przez cz艂owieka bywaj膮 u偶ywane jako wska藕nik czysto艣ci wody. Wiele gatunk贸w jest obecnie zagro偶onych wygini臋ciem na skutek antropogenicznych zmian 艣rodowiska.

Na zaj臋ciach uczniowie naucz膮 si臋 rozpoznawania najcz臋艣ciej spotykanych krajowych gatunk贸w mi臋czak贸w. B臋d膮 tak偶e prowadzi膰 obserwacje zachowania 偶ywych mi臋czak贸w i odkryj膮 zdumiewaj膮ce strategie 偶yciowe tych zwierz膮t zwi膮zane ze zdobywaniem pokarmu, rozrodem i lokomocj膮.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad/Pokaz
Czas trwania zaj臋膰: 90 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 15 鈥 30 os贸b

14
Science Fiction w realu 鈥 czyli fakty i mity o potworach oceanicznych.

Krakeny, w臋偶e morskie, chimery, gigantyczne lewiatany, uwodzicielskie syren i o艣miornice zatapiaj膮ce statki wraz z ca艂ymi za艂ogami, to tylko niekt贸re stworzenia na d艂ugiej li艣cie, enigmatycznych potwor贸w morskich. Histeryczna panika tych, kt贸rzy widzieli je na w艂asne oczy, ubrana w odpowiednie s艂owa, by艂a 藕r贸d艂em przekazywanych z ust do ust mro偶膮cych krew w 偶y艂ach opowie艣ci. Najnowocze艣niejsze technologie stosowane w badaniach oceanobiologicznych 鈥 zdalnie sterowane podwodne roboty, kamery time-lapse, podwodne drony, landery, coraz cz臋艣ciej i coraz bardziej przekonuj膮co pozwalaj膮 rozwik艂a膰 wiele z tych tajemnic i postawi膰 granic臋 mi臋dzy tym, co by艂o wytworem ludzkiej wyobra藕ni, a realnie istniej膮cymi zwierz臋tami. Ich kszta艂ty, formy i ubarwienie mo偶e rzeczywi艣cie zadziwia膰, fascynowa膰, przera偶a膰 i by膰 藕r贸d艂em inspiracji film贸w Science Fiction, ale wszystkie one s膮 naprawd臋 istniej膮 i s膮 efektem dzia艂ania milion贸w lat ewolucji.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 25 鈥 30 os贸b

15
Fizjologia cz艂owieka do艣wiadczalnie, czyli jak 鈥瀌zia艂a cz艂owiek鈥?

Fizjologia cz艂owieka to dziedzina nauk biologicznych, kt贸ra zajmuje si臋 sposobem funkcjonowania ludzkiego organizmu. Najskuteczniejszym, ale r贸wnie偶 najciekawszym sposobem poznawania zjawisk fizjologicznych jest bezpo艣rednie badanie podstawowych proces贸w zachodz膮cych w organizmie cz艂owieka. Podczas trwania naszych warsztat贸w zaprezentujemy wybrane do艣wiadczenia z fizjologii mi臋艣ni i uk艂adu nerwowego.

Jak to si臋 dzieje, 偶e nasze mi臋艣nie si臋 kurcz膮 i pozwalaj膮 nam na ruch? Na to pytanie odpowiemy podczas wykonywania do艣wiadcze艅, w trakcie kt贸rych prowadzona b臋dzie stymulacja elektryczna nerw贸w odpowiedzialnych za skurcz mi臋艣ni r臋ki. W czasie do艣wiadcze艅 zaobserwujemy tak偶e zjawisko przej艣ciowej niezdolno艣ci mi臋艣ni do skurczu, okre艣lane jako zm臋czenie. Wszystkie do艣wiadczenia wykonywane b臋d膮 z wykorzystaniem systemu LabTutor.



Forma zaj臋膰: Do艣wiadczenia
Czas trwania zaj臋膰: 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 12 - 15 os贸b

16
Pozna膰 genom.

Genom jest materia艂em, za pomoc膮 kt贸rego s膮 przenoszone informacje genetyczne z pokolenia na pokolenie. Genom eukariont贸w stanowi kwas deoksyrybonukleinowy 鈥 DNA. Warsztaty dla licealist贸w obejmowa艂y wyk艂ad dotycz膮cy struktury i funkcji DNA oraz cz臋艣膰 praktyczn膮, na kt贸rej uczniowie przeprowadzali do艣wiadczenie z biologii molekularnej 鈥 izolacj臋 DNA z owocu kiwi. Uk艂adali model przestrzenny przedstawiaj膮cy struktur臋 DNA oraz kariogram cz艂owieka korzystaj膮c z modeli przedstawiaj膮cych chromosomy barwione metod膮 Giemsy. Warsztaty naukowe odbywa艂y si臋 na terenie profesjonalnie wyposa偶onego laboratorium. Liceali艣ci samodzielnie wykonywali do艣wiadczenie, poznawali metody badawcze i osi膮gni臋cia wsp贸艂czesnej biologii.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad/Warsztat
Czas trwania zaj臋膰: 90 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 20 os贸b

17
Zarys histologii zwierz膮t.

Cech膮 charakterystyczn膮 organizm贸w wielokom贸rkowych jest to, 偶e mniejsze i prostsze elementy tworz膮 struktury wi臋ksze i bardzie z艂o偶one. Podstawow膮 jednostk膮 strukturaln膮 i funkcjonaln膮 organizm贸w wielokom贸rkowych jest kom贸rka. Przystosowuj膮c si臋 do pe艂nienia r贸偶nych funkcji kom贸rki r贸偶ni膮 si臋 mi臋dzy sob膮 wielko艣ci膮, kszta艂tem i budow膮 wewn臋trzn膮 oraz przede wszystkim funkcjami, jakie pe艂ni膮 w organizmie. Zesp贸艂 kom贸rek wykazuj膮cych podobn膮 budow臋 oraz przystosowanych do pe艂nienia okre艣lonych funkcji nosi nazw臋 tkanki. W zwi膮zku z tym, 偶e elementy kom贸rkowe tworz膮ce poszczeg贸lne typy tkanek zwierz臋cych s膮 na tyle ma艂e, 偶e nie mo偶na ich obejrze膰 nieuzbrojonym okiem zach臋camy licealist贸w oraz gimnazjalist贸w do skorzystania z mikroskop贸w i gotowych preparat贸w histologicznych w celu zapoznanie si臋 z budow膮 tkanki nab艂onkowej, mi臋艣niowej, 艂膮cznej i nerwowej. Dodatkowo uczniowie uczestnicz膮cy w zaj臋ciach b臋d膮 mieli mo偶liwo艣膰 wykonania preparatu histologicznego z w艂asnego materia艂u biologicznego (nab艂onka jamy ustnej).



Forma zaj臋膰: Warsztat/Zaj臋cia z mikroskopem
Czas trwania zaj臋膰: 90 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 12 - 15 os贸b

18
Bakterie - organizmy o ogromnym potencjale przemys艂owo-艣rodowiskowym.

Celem zaj臋膰 jest zapoznanie uczni贸w z mo偶liwo艣ciami praktycznego wykorzystania drobnoustroj贸w w procesach biotechnologicznych: w przemy艣le spo偶ywczym, chemicznym czy farmaceutycznym. Uczestnicy zaj臋膰 oceni膮 zdolno艣膰 drobnoustroj贸w do produkcji antybiotyk贸w, kt贸re dzia艂aj膮 b贸jczo na inne gatunki bakterii, enzym贸w lipolitycznych, proteolitycznych i amylolitycznych. Uczniowie samodzielnie wykonaj膮 i obejrz膮 preparaty mikroskopowe z soku z kiszonych og贸rk贸w, kiszonej kapusty i z jogurtu, w celu obserwacji drobnoustroj贸w przeprowadzaj膮cych proces fermentacji mlekowej.



Forma zaj臋膰: Warsztat/Zaj臋cia z mikroskopem
Czas trwania zaj臋膰: 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 20 - 25 os贸b

19
DNA 鈥 j臋zyk 偶ycia.

DNA (kwas deoksyrybonukleinowy) jest niezwyk艂膮 cz膮steczk膮, kt贸ra zwiera informacj臋 genetyczn膮 niezb臋dn膮 do funkcjonowania, wzrostu, rozwoju i rozmna偶ania organizm贸w zar贸wno jedno-, jak i wielokom贸rkowych. DNA jest tak偶e materia艂em genetycznym wielu wirus贸w. W DNA ka偶dego cz艂owieka zapisane s膮 informacje m.in. o kolorze oczu, w艂os贸w czy kszta艂cie i wielko艣ci nosa. Nawet niewielkie zmiany w DNA 鈥 mutacje odpowiadaj膮 za rozw贸j chor贸b genetycznych, np. mukowiscydozy, choroby Huntingtona, a tak偶e mog膮 wp艂ywa膰 na predyspozycje do rozwoju okre艣lonych nowotwor贸w.

Celem warsztat贸w jest przedstawienie podstawowych informacji na temat struktury DNA i jego znaczenia dla funkcjonowania kom贸rek i organizm贸w. Uczestnicy warsztat贸w b臋d膮 mogli zbudowa膰 model cz膮steczki DNA, a tak偶e wyizolowa膰 DNA z cebuli lub kiwi. Na podstawie rozdzia艂u elektroforetycznego produkt贸w trawienia DNA enzymami rozpoznaj膮cymi specyficzne sekwencje nukleotyd贸w przekonaj膮 si臋 o istnieniu r贸偶nic w materiale genetycznym pomi臋dzy poszczeg贸lnymi osobami W warsztatach zostan膮 wykorzystane materia艂y multimedialne oraz odczynniki chemiczne i drobny sprz臋t laboratoryjny do wykonania do艣wiadcze艅.



Forma zaj臋膰: Warsztat
Czas trwania zaj臋膰: 120 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 10 - 15 os贸b

20
Wykrywanie aktywno艣ci enzymatycznej w materiale biologicznym.

Enzymy s膮 biologicznymi katalizatorami, kt贸re odpowiadaj膮 za przebieg reakcji biochemicznych we wszystkich kom贸rkach 偶ywych organizm贸w. Enzymy uczestnicz膮 m.in. w powstawaniu i rozpadzie wielu zwi膮zk贸w chemicznych istotnych dla funkcjonowania kom贸rek oraz katalizuj膮 reakcje, kt贸re dostarczaj膮 energi臋 niezb臋dn膮 do 偶ycia. Bez udzia艂u tych biokatalizator贸w reakcje te zachodzi艂yby bardzo wolno, albo nie zachodzi艂yby w og贸le. Wiele enzym贸w ma istotne znaczenie w diagnostyce laboratoryjnej, kosmetyce, przemy艣le spo偶ywczym i nie tylko.

Celem warsztat贸w jest przedstawienie podstawowych poj臋膰 dotycz膮cych budowy, dzia艂ania i zastosowania enzym贸w. Uczestnicy warsztat贸w b臋d膮 mogli do艣wiadczalnie wykaza膰 aktywno艣膰 enzym贸w w owocach i warzywach, a tak偶e pozna膰 dzia艂anie enzym贸w trawiennych. W warsztatach zostan膮 wykorzystane materia艂y multimedialne oraz odczynniki chemiczne i drobny sprz臋t laboratoryjny do wykonania do艣wiadcze艅.



Forma zaj臋膰: Warsztat
Czas trwania zaj臋膰: 120 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 10 - 15 os贸b

21
Molekularne no偶yczki DNA.

Zaj臋cia maj膮 na celu zapoznanie uczni贸w z praktycznym wykorzystaniem bakteryjnych enzym贸w o w艂a艣ciwo艣ciach endonukleaz/DNAz. W cz臋艣ci teoretycznej s艂uchacze poznaj膮 sk艂ad, budow臋 i organizacj臋 ludzkiego genomu, pochodzenie bakteryjnych enzym贸w, ich dzia艂anie i swoisto艣膰 substratow膮, a tak偶e dziedziny nauki, medycyny i s膮downictwa, w kt贸rych enzymy te s膮 obecnie stosowane. W cz臋艣ci praktycznej uczniowie b臋d膮 mie膰 mo偶liwo艣膰 samodzielnego przeprowadzenia rozdzia艂u na 偶elu agarozowym kr贸tkich fragment贸w DNA, uzyskanych w wyniku trawienia kwasu nukleinowego enzymami restrykcyjnymi oraz ich wizualizacji za pomoc膮 promieniowania ultrafioletowego.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad/Warsztat
Czas trwania zaj臋膰: 90 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 10 os贸b (praca z komputerem w grupach 2-osobowych)

22
Dziedziczenie na przyk艂adzie muszki owocowej (Drosophila melanogaster).

Zaj臋cia maj膮 na celu przedstawienie podstawowych poj臋膰 na temat dziedziczenia gen贸w na przyk艂adzie genomu muszki owocowej (Drosphila melanogaster). Warsztat rozpocznie kr贸tki wyk艂ad, w trakcie kt贸rego przybli偶one zostan膮 zagadnienia z zakresu budowy i sk艂adu genomu badanego organizmu, mechanizm贸w dziedziczenia oraz podane zostan膮 przyk艂ady cech fenotypowych najcz臋艣ciej wykorzystywanych przez genetyk贸w do badania rodzaju dziedziczenia. W trakcie zaj臋膰 praktycznych uczniowie przeprowadz膮 kilka prostych krzy偶贸wek muszek owocowych o odmiennych cechach przy u偶yciu programu komputerowego 鈥濪rosophiLab鈥, w oparciu o kt贸re zapoznaj膮 si臋 z zale偶no艣ciami wyst臋puj膮cymi pomi臋dzy genotypem i fenotypem w r贸偶nych typach dziedziczenia wyst臋puj膮cych u organizm贸w 偶ywych.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad/Warsztat
Czas trwania zaj臋膰: 90 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 10 os贸b (praca z komputerem w grupach 2-osobowych)

23
Promieniowanie jonizuj膮ce wok贸艂 nas - korzy艣ci i zagro偶enia zwi膮zane z wykorzystywaniem promieniowania jonizuj膮cego.

Promieniowanie jonizuj膮ce jest integralnym sk艂adnikiem naszego 艣rodowiska naturalnego. Dociera do nas z kosmosu oraz emitowane jest przez pierwiastki promieniotw贸rcze wyst臋puj膮ce np. w glebie, wodzie, materia艂ach budowlanych. 艢ladowe ilo艣ci pierwiastk贸w promieniotw贸rczych takich jak potas-40, w臋giel-14, rad-226 znajduj膮 si臋 tak偶e w naszym ciele.

Promieniowanie jonizuj膮ce mo偶e mie膰 niekorzystny wp艂yw na organizm cz艂owieka np. indukuj膮c procesy nowotworzeni. Z drugiej strony nie wyobra偶amy sobie nowoczesnej diagnostyki medycznej bez zastosowania w niej promieniowania jonizuj膮cego.

Na zaj臋ciach przeprowadzony zostanie wyk艂ad dotycz膮cy wy偶ej opisanej tematyki. Poza tym odb臋d膮 si臋 warsztaty pt. 鈥濷s艂abianie promieniowania beta鈥. Uczestnicy warsztat贸w pod opiek膮 prowadz膮cego b臋d膮 sprawdza膰 w jakim stopniu promieniowanie jonizuj膮ce typu beta os艂abiane jest przez szk艂o, pleksi, aluminium oraz papier. Dodatkowo za pomoc膮 licznika Geigera-M眉llera dokonaj膮 pomiaru promieniowania jonizuj膮cego emitowanego przez materia艂y/substancje znajduj膮ce si臋 w naszym otoczeniu (popi贸艂 z w臋gla kamiennego, nawozy mineralne stosowane w rolnictwie, spo偶ywcza s贸l kamienna.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad/Warsztat
Czas trwania zaj臋膰: 45 - 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 15 鈥 30 os贸b

24
Promieniowanie jonizuj膮ce - przyjaciel czy wr贸g?

Promieniowanie jonizuj膮ce wywo艂uje w oboj臋tnych elektrycznie atomach i cz膮steczkach materii ka偶dego rodzaju, w tym w organizmach 偶ywych, jonizacj臋 czyli zmiany w 艂adunkach elektrycznych. Promieniowania jonizuj膮cego nie jeste艣my w stanie wyczu膰 naszymi zmys艂ami. Jednak 偶yjemy nara偶eni stale na jego dzia艂anie. Promieniowanie jonizuj膮ce dociera do nas z przestrzeni kosmicznej, ze ska艂, gleby, powietrza a tak偶e jest wytwarzane sztucznie.

Dzi臋ki zdj臋ciom z wykorzystaniem promieniowania jonizuj膮cego lekarz mo偶e zobaczy膰 czy z艂amana ko艣膰 zosta艂a dobrze ustawiona. Dzi臋ki tomografii komputerowej onkolog mo偶e oceni膰 wielko艣膰 guza nowotworowego i skuteczno艣膰 leczenia. In偶ynier natomiast mo偶e sprawdzi膰, czy elementy mostu zosta艂y odpowiednio zespawane dzi臋ki defektoskopii radiologicznej lub technik sprawdzi膰 czy szczelny jest ruroci膮g, kt贸rym b臋dzie przesy艂ana ropa lub gaz. Poniewa偶 promieniowanie jonizuj膮ce wywo艂uj膮c jonizacj臋, prowadzi do zmian chemicznych oraz biologicznych w kom贸rkach i tkankach, nie pozostaje oboj臋tne dla naszego organizmu.

Bardzo du偶a dawka promieniowania otrzymana na ca艂e cia艂o w kr贸tkim czasie spowoduje 艣mier膰 napromieniowanej osoby w ci膮gu kilku dni. Du偶e dawki otrzymane miejscowo spowoduj膮 trudno goj膮ce si臋 oparzenia sk贸ry i martwic臋 tkanek. Je艣li jednak otrzymamy niewielk膮 dawk臋 promieniowania, rz臋du kilkunastu mSv (milisiwert贸w), to trudno okre艣li膰 skutek takiego napromieniowania. Przypuszcza si臋, 偶e organizm mo偶e tolerowa膰 niewielkie dawki promieniowania i wynikaj膮ce z tego uszkodzenia niewielkiej liczby kom贸rek, podobnie jak radzi sobie z uszkodzeniami przez inne czynniki toksyczne, np. promieniowanie nadfioletowe, dym tytoniowy, leki cytotoksyczne. Celem warsztat贸w jest wyja艣nienie natury promieniowania jonizuj膮cego, wskazania r贸偶nic w biologicznych skutkach popromiennych w zale偶no艣ci od rodzaju i energii promieniowania.

Poznamy jakie 艣rodki ostro偶no艣ci powinni艣my zachowa膰, zgodnie z zasadami ochrony radiologicznej, aby promieniowanie jonizuj膮ce wykorzystywa膰 z po偶ytkiem dla cz艂owieka i si臋 go nie ba膰. Razem z uczestnikami warsztat贸w spr贸bujemy odpowiedzie膰 na pytanie zawarte w tytule oraz jak sprawi膰, aby promieniowanie jonizuj膮ce nie stanowi艂o zagro偶enia dla zdrowia i 偶ycia ludzi i zwierz膮t. W warsztatach zostanie wykorzystany zestaw dydaktyczny do badania os艂abiania promieniowania jonizuj膮cego i materia艂y wizualne (plakaty, ulotki).



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad/Warsztat
Czas trwania zaj臋膰: 45 - 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 10 - 12 os贸b

25
Matematyczny kamufla偶 b艂臋du - czyli o historii statystyki z 鈥瀙rzymru偶eniem oka鈥.

Wyk艂ad b臋dzie dotyczy艂 STATYSTYKI, dziedziny naukowej, kt贸ra 鈥瀌艂ugo walczy艂a鈥 z 鈥楰r贸low膮 Nauk 鈥 Matematyk膮鈥 o uznanie i swoje miejsce w hierarchii. Wielu wybitnych matematyk贸w i statystyk贸w przyczyni艂o si臋 do rozwoju statystyki i w艂a艣nie tym osobowo艣ciom b臋dzie po艣wi臋cona ta prezentacja. S艂uchacze poznaj膮 kilkana艣cie wielkich nazwisk i dowiedz膮 si臋 o ich 偶yciu prywatnym oraz zawodowym, pasjach, nami臋tno艣ciach, a tak偶e s艂abo艣ciach, obawach i l臋kach 鈥 a wszystko to na tle ciekawej historii, kt贸rej byli cz臋艣ci膮. Wyk艂ad nie b臋dzie 鈥瀠czy艂 statystyki鈥, b臋dzie pokazywa艂 o tym jak statystyka narodzi艂a si臋, kto si臋 do tego przyczyni艂 i jak膮 rol臋 pe艂ni dzi艣.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 60 -70 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: Bez ogranicze艅

26
R贸偶ne oblicza kom贸rkowego 藕r贸d艂a energii - czyli ca艂a prawda o mitochondriach.

Wyk艂ad b臋dzie po艣wi臋cony mitochondriom jako organellom kom贸rkowym, kt贸re s膮 odpowiedzialne za dostarczanie energii ka偶dej kom贸rce w organizmie. Om贸wiona zostanie struktura i funkcja mitochondri贸w oraz choroby, kt贸re powstaj膮 na skutek uszkodzonych mitochondri贸w. Na koniec zostan膮 przedstawione r贸偶ne ciekawostki zwi膮zane z tymi niezwyk艂ymi strukturami kom贸rkowymi. Ca艂y wyk艂ad ma charakter prezentacji popularno-naukowej, a tre艣ci zwi膮zane z budow膮 i funkcj膮 zostan膮 przedstawione w przyst臋pny i ciekawy spos贸b, dodatkowo ilustrowane zdj臋ciami i schematami.



Forma zaj臋膰: Wyk艂ad
Czas trwania zaj臋膰: 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: Bez ogranicze艅

27
Ile mamy ko艣ci? 鈥 warsztaty antropologiczne

Prelekcja wraz z dyskusj膮, zakres informacji: r贸偶nice w budowie cia艂a cz艂owieka i ma艂p cz艂ekokszta艂tnych, predyspozycje do dwuno偶no艣ci, ile mamy ko艣ci w poszczeg贸lnych etapach ontogenezy: ile ko艣ci ma noworodek, osobnik m艂odociany a ile doros艂y. Budowa i funkcje szkieletu.

Cz臋艣膰 praktyczna: zapoznanie si臋 z poszczeg贸lnymi elementami szkieletu, obserwacja zmian w budowie uk艂adu kostnego w zale偶no艣ci od wieku osobnika.



Forma zaj臋膰: Prelekcja/Dyskusja
Czas trwania zaj臋膰: 60 min.
Dopuszczalna liczba uczestnik贸w: 12 - 15 os贸b