Medal Virtus et Fraternitas dla bohaterskiej Zofii Teligi – dzięki inicjatywie i staraniom historyka UniLodz

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał Medale Virtus et Fraternitas osiemnastu osobom z Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski, zasłużonym w niesieniu pomocy polskim ofiarom systemów totalitarnych XX wieku. Medal, polski odpowiednik odznaczenia Sprawiedliwi wśród Narodów Świata, otrzymała pośmiertnie m.in. Zofia Karolina Teliga. Inicjatorem i wnioskodawcą odznaczenia p. Zofii był dr Wojciech Marciniak z Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Łódzkiego, a wniosek procedował Instytut Pileckiego.

Opublikowano: 02 listopada 2026

Zofia Teliga, deportowana przez sowietów w głąb ZSRS, po wyjściu z ZSRR Armii Andersa w Turkiestanie organizowała na szeroką skalę pomoc dla Polaków, początkowo głównie dzieci, a po zawarciu w 1945 roku polsko-sowieckiej umowy repatriacyjnej przyczyniła się do powrotu do Ojczyzny około 250 tysięcy rodaków!

Ideą medalu jest wydobywanie z niepamięci bohaterów – zwykłych ludzi, którzy dokonali niezwykłych czynów. Pomysł uhonorowania Zofii Teligi zrodził się w Uniwersytecie Łódzkim i bierze swój początek w prowadzonych w UŁ badaniach. Miałem zaszczyt odebrać to odznaczenie i reprezentować UŁ, jedyną uczelnię, która dotąd wystąpiła z taką inicjatywą. Towarzyszył mi krewny naszej bohaterki – p. Karol Teliga. Uniwersytet Łódzki został też publicznie wymieniony jako inicjator

–  opowiada dr Wojciech Marciniak z UŁ.

Więcej o dokonaniach Zofii Teligi

Podczas uroczystości zorganizowanej w Belwederze minister Agnieszka Jędrzak wręczyła medale oraz odczytała list głowy państwa skierowany do uczestników wydarzenia.

Dzisiejsza uroczystość, oprócz tego, że stanowi pośmiertne oddanie sprawiedliwości dziejowej tym skromnym uczestnikom historii, jest również momentem, kiedy po wielu latach symbolicznie może wybrzmieć ich głos. To właśnie dzisiaj ich zasługi są ukazane i nagłośnione w należnym miejscu i we właściwej oprawie. Rzeczpospolita Polska oddaje im hołd, dziękując za odwagę, ofiarność i chrześcijańskie miłosierdzie, z jakim przyjmowali naszych rodaków, których represje i strach przed zniewoleniem wygnały z kraju

– napisał prezydent w liście do uczestników uroczystości.

Dyrektor Instytutu im. Witolda Pileckiego w Warszawie Karol Madaj podkreślił, że do grona odznaczonych Medalem Virtus et Fraternitas dołączyli kolejni „bohaterowie XX wieku, z których możemy brać przykład i wyciągać lekcję na przyszłość”.

O innych uhonorowanych i o przebiegu uroczystości w Belwederze

Medal Virtus et Fraternitas wręczany jest przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jako symbol pamięci i wdzięczności osobom, które niosły pomoc obywatelom polskim. Odznaczenie zostało ustanowione także z myślą o tych, którzy poza granicami naszego kraju, spontanicznie i dobrowolnie, pielęgnują pamięć o naszych Rodakach, którym nie było dane przeżyć wojny lub przymusowych deportacji.  

Na awersie medalu jest orzeł biały według polskiego godła państwowego, poniżej którego widnieją dwie skrzyżowane gałązki palmowe, symbolizujące nagrodę i uznanie. Rewers medalu przedstawia postać kobiety ze stylizowaną włócznią św. Maurycego, najstarszym polskim insygnium państwowym, i wieńcem laurowym, symbolem zwycięstwa. Postać tę rozumiemy jako personifikację Polski, widniejącą w świetlistych zdobieniach przypominających anielskie skrzydła. W otoku medalu biegnie napis, będący cytatem słów Jana Pawła II: „Człowieka trzeba mierzyć miarą serca”.

Po uroczystej gali przed gmachem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego odbyła się inauguracja plenerowej wystawy poświęconej odznaczonym. Część dotycząca Zofii Teligi została zredagowana na podstawie badań dra Wojciecha Marciniaka i z wykorzystaniem materiałów z Archiwum Sybiraków UŁ oraz z książki naukowca.  

Czuję ogromną radość, że moje kwerendy i ustalenia doczekały się takiego upowszechnienia w przestrzeni publicznej. Ponadto uhonorowanie Zofii Teligi znajdzie swoją kontynuację w postaci filmów, audycji i działań o charakterze edukacyjnym i popularyzatorskim, które będą związane z tym bardzo prestiżowym wyróżnieniem. Dzięki pracy naukowej w Uniwersytecie Łódzkim do świadomości społecznej dotarła wiedza o niezwykłej postaci

–  podsumowuje dr Wojciech Marciniak.

Materiał i zdjęcia: prezydent.pl, Wojciech Marciniak, PAP 
Redakcja: Biuro Prasowe UŁ 

Opublikowano: Marcin Kowalczyk

ul. Narutowicza 68, 90-136 Łódź
NIP: 724 000 32 43
Adres do doręczeń elektronicznych (ADE): AE:PL-74796-17640-IHHIV-17
KONTAKT​​​​​​​

Funduszepleu
Projekt Multiportalu UŁ współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR