Jak wygląda to w praktyce na Uniwersytecie Łódzkim?
Uniwersytet Łódzki — albo w ramach konsorcjum z innymi uczelniami i instytutami badawczymi, albo indywidualnie — zawiera z zagranicznymi wydawcami umowy, które obejmują po pierwsze subskrypcję treści (głównie książek i czasopism), a po drugie właśnie programy publikowania otwartego. W ubiegłych latach oferta programów obejmowała łącznie ponad sześć tysięcy czasopism.
W ramach dostępnych programów publikowania otwartego w 2025 udało się opublikować 88 artykułów w otwartym dostępie, co przełożyło się na ok. 977 tysięcy złotych oszczędności w opłatach za publikowanie*. To pokazuje, że udział w programach otwartego publikowania ma podwójną korzyść:
-
zwiększa dostępność wyników badań dla czytelników na całym świecie,
-
pozwala ograniczyć koszty publikowania ponoszone przez autorów i jednostki.
W 2025 roku największym zainteresowaniem cieszyło się pięć dużych programów:
- Elsevier,
- Springer,
- Cambridge University Press (indywidualna umowa UŁ),
- Oxford University Press,
- Taylor&Francis.
W 2026 roku najszybciej, już w sierpniu, wyczerpała się pula programu Taylor&Francis, a pozostałe powoli zaczynają topnieć. Warto skorzystać z ostatnich dostępnych miejsc w programach Elsevier i Springer. Programy Oxford University Press i Cambridge University Press działają do końca roku z nieograniczoną pulą artykułów!
W tym roku warto skorzystać także z nowego programu: zniżki na publikację w czasopismach SAGE. W czasopismach hybrydowych SAGE autorzy z UŁ mogą publikować za stałą promocyjną opłatą w wysokości 200 GBP, a w czasopismach Gold Open Access mają 10% zniżki.
Są też programy dziedzinowe, głównie związane z fizyką, chemią i biologią, które znajdują swoje stałe grono odbiorców.
Przed wysłaniem artykułu należy sprawdzić, czy czasopismo i wydawca są objęci programem publikowania otwartego oraz jakie warunki trzeba spełnić, aby z niego skorzystać.
Czy są minusy programów publikowania otwartego?
Wszystko to brzmi bardzo dobrze, ale nie jest pozbawione wad. Głównym minusem jest długi czas procedowania umów konsorcyjnych i niepewność związana z tym, czy ministerstwo przyzna dofinansowanie na programy w danym roku i jeśli tak, to w jakiej wysokości. Gdy MNiSW ogranicza środki, wydawcy zmieniają oferty na mniej korzystne albo program zostaje zawieszony. Z punktu widzenia autora, który chce skorzystać z programu, największy problem pojawia się zawsze w pierwszym kwartale roku, gdy nie ma jasności co do zasad działania programów.
Informacje o aktualnie dostępnych programach i zasadach korzystania z nich znajdują się na stronie Wirtualnej Biblioteki Nauki oraz w Bazie Wiedzy w Portalu Pracowniczym w zakładce Otwarta nauka i dane badawcze.
*Dane na podstawie badania przeprowadzonego przez Bibliotekę UŁ w oparciu o informacje z paneli administracyjnych programów publikowania otwartego i informacje uzyskane od ICM UW.
