Autorzy i autorki pokazują, że moda nie jest jedynie kwestią estetyki czy zmieniających się trendów. Ubrania są częścią praktyk społecznych, sposobem komunikowania tożsamości i przynależności, nośnikiem pamięci oraz materiałem, za pomocą którego można prowadzić badania nad społeczeństwem. We wprowadzeniu redaktorki numeru zwracają uwagę na potrzebę rozwijania współczesnych perspektyw w badaniach nad modą, w tym odchodzenia od dominujących wcześniej ujęć androcentrycznych i europocentrycznych.
Ubranie jako komunikat i znak przemian społecznych
Emilia Kramkowska przygląda się przemianom ubioru osób starszych w Polsce. Wykorzystując koncepcję Gregory’ego Stone’a oraz materiał z wywiadów przeprowadzonych z przedstawicielami czterech pokoleń, pokazuje, jak zmieniało się społeczne postrzeganie stroju seniorów. Ubranie staje się tu komunikatem – może być „oczywiste”, niezrozumiałe lub nieoczywiste – a sposób jego odczytania wpływa na relacje z otoczeniem i na postrzeganie własnej tożsamości.
Alicja Raciniewska podejmuje natomiast temat Arkadiusa, jednego z najbardziej charakterystycznych polskich projektantów mody. Analizując jego współczesne uznanie za element polskiego dziedzictwa kulturowego, autorka pokazuje proces „patrymonializacji” mody. Szczególną uwagę zwraca na znaczenie wystaw poświęconych modzie oraz towarzyszących im narracji i materiałów, które pomagają kształtować społeczną pamięć o projektancie i jego twórczości.
Moda, podróż i styl życia
Urszula Jarecka zabiera czytelników na górskie szlaki. W eseju poświęconym modzie górskiej śledzi przemiany stroju i stylu podróżowania od XIX wieku do końca II Rzeczypospolitej. Analizując fotografie, rysunki, obrazy, pocztówki, przewodniki i inne materiały dokumentalne, pokazuje, że ubiór turystyczny był odpowiedzią nie tylko na wymagania związane z bezpieczeństwem i wygodą, lecz także wyrazem określonego stylu życia i sposobu myślenia o górach.
Ubrania, które opowiadają historie
Kalina Kukiełko skupia się na storytellingu tekstylnym. Analizując projekt rękodzielniczej skórzanej kurtki stworzonej w Toronto, pokazuje, jak ubranie może stać się nośnikiem historii, wartości i relacji społecznych. Tekstylia są tu czymś więcej niż materialnym przedmiotem – mogą łączyć przeszłość, teraźniejszość i przyszłość oraz skłaniać do refleksji nad etycznym i środowiskowym wymiarem mody.
Katarzyna Niziołek i Urszula Abłażewicz proponują z kolei spojrzenie na tekstylia jako narzędzie prowadzenia badań socjologicznych. Opisują realizowany od 2024 roku projekt „Socjologia tekstylna”, w którym wspólne tworzenie tkaniny artystycznej staje się jednocześnie działaniem badawczym i społecznym. Autorki wyróżniają różne rodzaje przyjemności towarzyszącej pracy z tekstyliami – od przyjemności związanej z samym procesem badawczym i rękodziełem, przez doświadczenie cielesne i wspólnotowe, po przyjemność wynikającą z różnicy i różnorodności.
Między modą a fotografią
Wojciech Sternak podejmuje problem fotografii mody i proponuje jej typologię. Punktem wyjścia jest refleksja Georga Simmla nad fenomenem mody, którą autor odnosi do fotografii jako medium wizualnego komunikowania. Analizując konkretne przykłady, pokazuje różnorodność praktyk fotograficznych związanych z modą oraz ambiwalentny charakter fotografii modowej – sytuującej się jednocześnie na styku reklamy, sztuki, komunikacji i społecznego konstruowania znaczeń.
Numer zamyka prezentacja wyników XVI edycji konkursu fotograficznego „Przeglądu Socjologii Jakościowej”, przygotowana przez Tomasza Marcysiaka i Waldemara Dymarczyka. Tym samym naukowej refleksji nad modą i fotografią towarzyszy również praktyka fotograficzna, pozwalająca spojrzeć na społeczną rzeczywistość za pomocą obrazu.
Tom 22, Nr 3 (2026) „Moda pod lupą. O socjologicznych kontekstach ubioru” jest dostępny w otwartym dostępie na platformie Czasopism Uniwersytetu Łódzkiego. Zachęcamy do lektury wszystkich artykułów.
