„Montaż znaczeń. Myśl Aby’ego Warburga kiedyś i dziś”
Jak piszą kuratorzy wystawy - Anna Fijałkowska oraz Michał Deja:
Wystawa „Montaż Znaczeń. Myśl Aby’ego Warburga kiedyś i dziś” ma na celu ukazanie nowatorskiego charakteru metod badawczych tego niezwykłego historyka sztuki oraz jak rozwijana przez niego ikonologia może stać się narzędziem do analizy obrazów wykraczających poza tradycyjny obszar badań naukowych.
Nie są to jednak badania w tradycyjnym rozumieniu tego słowa. Projekt Warburga przywodzi raczej na myśl wizualny układ skojarzeń, który angażuje odbiorcę w aktywny dialog z dziełami poprzez wędrowanie spojrzeniem po powierzchni tablic. Odrzucając linearną narrację kulturową, proponuje on fragmentaryczne zestawienia, które po przetworzeniu przez odbiorcę, mogą stworzyć spójną całość.
Myślenie poprzez skojarzenia, porównania oraz łączenie pozornie nieprzystających elementów to mechanizmy, do których już na stałe przyzwyczaiła nas cyfryzacja i ten wątek staje się dziś szczególnie widoczny.
Takie działanie z obrazem i jego treścią wiąże się z takimi trudnościami, jakie pociąga za sobą wolność. Tworzy ono napięcie między racjonalnością wykonywanych działań, a czysto twórczym aktem konstruowania powiązań prowadzących do wzniosłych, ponurych bądź zabawnych refleksji.
Wystawa urzeczywistnia te idee w formie odtworzenia części projektów Warburga zawartych w nieukończonym dziele „Atlas Mnemosyne” wraz z autorskimi projektami studentów Uniwersytetu Łódzkiego, które czerpią garściami z jego metody zestawiania ze sobą obrazów. Działalność Warburga w tym kontekście doskonale łączy się ze współczesną praktyką obcowania z obrazami, opartą na nieustannej reinterpretacji i ciągłym montażu znaczeń.
Aby Warburg
Aby Warburg (ur. 1866 r. – zm. 1929 r.) – niemiecki historyk sztuki, znacznie przekraczający swoją dziedzinę. Jego głównym obszarem badań było „życie po życiu antyku”, czyli ciągle powracająca obecność kultury antycznej na przestrzeni epok. Autor nieukończonego projektu „Atlas Mnemosyne”, w którym skonstruował wizualną mapę pamięci kultury, gdzie sens nie jest wyjaśniony, ale trzeba go dopiero zobaczyć.
Badania Warburga nie ograniczały się do dzieła sztuki samego w sobie, a zwracał uwagę na jego funkcjonowanie w szerszym kontekście kulturowym, społecznym i symbolicznym. Zapoczątkował rozwiniętą później przez Erwina Panofsky’ego naukę ikonologii, czyli metody analizy obrazów jako nośników znaczeń i pamięci kulturowej.
Jego interdyscyplinarne podejście trwale zmieniło metodologię badań w historii sztuki.
