Medal Merentibus: prof. dr hab. Danuta Urbaniak-Zając

Profesor dr hab. Danuta Urbaniak-Zając jest związana z Uniwersytetem Łódzkim od pół wieku. W 1976 r. rozpoczęła studia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym (kierunek pedagogika opiekuńczo-wychowawcza), kończąc je z wyróżnieniem. Po kilku latach pracy w instytucjach edukacyjno-opiekuńczych w 1984 r. została zatrudniona w Katedrze Pedagogiki Społecznej (usytuowanej wówczas w strukturze Wydziału Filozoficzno-Historycznego). W wyniku zmian organizacyjno-strukturalnych kontynuowała pracę w Katedrze Badań Edukacyjnych już na Wydziale Nauk o Wychowaniu.

Praca naukowa prof. Urbaniak-Zając koncentruje się na dwóch obszarach: teorii i praktyce pedagogiki społecznej oraz metodologii badań empirycznych. Pierwszy wiązał się bezpośrednio z kierunkiem ukończonych studiów oraz tematyką badań prowadzonych w katedrze, w której została zatrudniona. Wczesne badania dotyczyły środowiskowych uwarunkowań rozwoju i wychowania młodzieży, a późniejsze – teorii pedagogiki społecznej oraz uwarunkowań profesji pedagogicznych. Przedmiotem kilkuletnich badań była rekonstrukcja kierunków rozwoju teorii niemieckiej pedagogiki społecznej, zwieńczonych monografią pt. Pedagogika społeczna w Niemczech. Stanowiska teoretyczne i problemy praktyki (Łódź 2003). To znaczące osiągnięcie naukowe stało się podstawą nadania jej przez Wydział Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Warszawskiego stopnia doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki. Ukierunkowanie na rekonstruowanie i tworzenie modeli teoretycznych wyraźnie ujawnia się w kolejnym opracowaniu, zatytułowanym W poszukiwaniu teorii działania profesjonalnego pedagogów. Badania rekonstrukcyjne (Kraków 2016), powstałym w ramach projektu badawczego finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki (podstawa nadania tytułu profesora). 

Drugi obszar prac badawczych to metodyka i metodologia badań empirycznych nauk społecznych i jej stosowanie na gruncie badań pedagogicznych. Pani Profesor była inicjatorką i współredaktorką (z Jackiem Piekarskim) opracowania pt. Jakościowe orientacje w badaniach pedagogicznych. Studia i materiały (Łódź 2001), które jako pierwsze w polskiej pedagogice i jedno z pierwszych w naukach społecznych przybliżało w usystematyzowany sposób wybrane metody badań jakościowych. Kolejne publikacje umacniały naukową pozycję prof. Urbaniak-Zając jako specjalistki w zakresie metodologii badań empirycznych, szczególnie jakościowych. Potwierdza ją także dwudziestoletnie członkostwo w Radzie Naukowej Seminariów Metodologii Pedagogiki.

Istotnym źródłem inspiracji badawczych była współpraca z niemieckimi pedagogami oraz liczne staże naukowe w Uniwersytecie w Wuppertalu, Alice Salomon Fachhochschule für Sozialarbeit und Sozialpädagogik Berlin, Fachhochschule Bielefeld oraz Uniwersytecie w Wiedniu. W semestrze zimowym 2008/2009 Danuta Urbaniak-Zając była profesorem wizytującym w Uniwersytecie im. J. Gutenberga w Moguncji.

Profesor Urbaniak-Zając opublikowała cztery monografie (w tym dwie we współautorstwie), współredagowała 12 monografii wieloautorskich oraz przygotowała ponad 100 artykułów w czasopismach naukowych i w pracach zbiorowych. Jest promotorką trzech doktoratów (wszystkie zostały wyróżnione), kilkuset magisteriów i licencjatów. Poza realizacją grantu („Kształcenie akademickie pedagogów z perspektywy doświadczeń zawodowych absolwentów i wymogów praktyki. W poszukiwaniu teorii działania profesjonalnego”), przyznanego przez Narodowe Centrum Nauki, uczestniczyła w sześciu projektach finansowanych z funduszy strukturalnych UE. Dwukrotnie została wybrana w skład Komitetu Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk.

Nie do przecenienia są efekty pracy organizacyjnej prof. dr hab. Danuty Urbaniak-Zając na rzecz Wydziału Nauk o Wychowaniu, a tym samym Uniwersytetu Łódzkiego. Pierwszą funkcją było kierowanie Studium Zaocznym Pedagogiki (2002–2004), następnie pełnienie przez dwie kadencje (2005–2009 i 2009–2012) funkcji prodziekana Wydziału Nauk o Wychowaniu. W 2012 r. społeczność wydziału wybrała ją do kierowania nim – funkcję dziekana pełniła przez dwie kolejne kadencje (2012–2016 i 2016–2020). W tym okresie Rada Wydziału uzyskała prawa do nadawania stopnia doktora habilitowanego w dyscyplinie pedagogika oraz doktora w dyscyplinie psychologia. Po zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przygotowywała obie dyscypliny, a zwłaszcza pedagogikę, do pierwszej ewaluacji dyscyplin. W efekcie (ewaluacja odbyła się już po zakończeniu tej kadencji dziekańskiej) dyscyplina pedagogika otrzymała kategorię A, natomiast psychologia B+. Warto też wspomnieć o stabilizacji sytuacji finansowej Wydziału Nauk o Wychowaniu na dobrym poziomie.

Profesor dr hab. Danuta Urbaniak-Zając przez dwie kadencje była także członkinią Senatu oraz kilku komisji uczelnianych; członkinią Rady Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych; kierowała Zakładem Metod Badań Jakościowych w Katedrze Badań Edukacyjnych (2005–2019), a następnie Katedrą Badań Edukacyjnych (2019–2025).

Aktywność Pani Profesor została doceniona: otrzymała Srebrny Krzyż Zasługi, Medal Złoty za Długoletnią Służbę, nagrody Rektora UŁ za osiągnięcia w badaniach naukowych oraz nagrody Rektora UŁ za działalność organizacyjną.