• kurator Aneta Pawłowska

• współpraca Marcin Kępiński 

   

• czas i miejsce trwania wystawy
• wernisaż 18 września 2026 r. godz. 18.00
• wystawa będzie dostępna do 11 października 2026 r. w dni powszednie (pn-pt) w godzinach 12.00-16.00
• Uniwersytecka Galeria Wozownia 1/5, Pałac Biedermanna, ul. Franciszkańska 1/5

• dyskusja wokół wystawy w październiku - szczegóły wkrótce

   

Twórczość Mariana Kępińskiego należy do najważniejszych zjawisk łódzkiego środowiska artystycznego drugiej połowy XX i początku XXI wieku. Wystawa prezentuje wybór malarstwa, akwarel i rysunków, sytuowany w obrębie realizmu metafizycznego, ukazując artystę konsekwentnie budującego własny, rozpoznawalny język oparty na uważnej obserwacji natury, refleksji nad pamięcią oraz metaforycznym wymiarze codziennych form. Jego obrazy – wyciszone, kontemplacyjne i pełne symbolicznych znaczeń – zapraszają widza do doświadczenia sztuki jako przestrzeni skupienia, dialogu i poszukiwania tego, co pozostaje niewidzialne.

Wystawa jest częścią cyklu prezentującego twórczość wybitnych artystów i pedagogów związanych z łódzkim środowiskiem akademickim w ramach współpracy Uniwersytetu Łódzkiego i Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi.

Droga, natura, pamięć. O malarstwie Mariana Kępińskiego

Wystawa Marian Kępiński (1942–2023). Droga, natura, pamięć – malarstwo, akwarele, rysunki stanowi nie tylko przypomnienie twórczości wybitnego łódzkiego artysty i pedagoga, lecz także próbę ponownego odczytania jego dzieła z perspektywy czasu, pamięci i doświadczenia współczesnego odbiorcy. Artysta należał do tych twórców, których sztuka nie poddawała się chwilowym modom ani gwałtownym zmianom języka artystycznego. Konsekwentnie budował własny świat obrazów — wyciszony, skupiony, oparty na cierpliwej obserwacji rzeczywistości, lecz równocześnie otwarty na to, co niewidzialne, intuicyjne i metafizyczne.

Twórca przez dziesięciolecia pozostawał ważną postacią łódzkiego środowiska artystycznego. Związany z Akademią Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi (dawniej Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Pięknych), przez wiele lat prowadził pracownię malarstwa, kształcąc kolejne pokolenia studentów. Dla wielu z nich był nie tylko nauczycielem warsztatu, lecz także przewodnikiem w rozumieniu sztuki jako przestrzeni skupienia, cierpliwości i duchowej odpowiedzialności. Wspomnienia uczniów i współpracowników nieprzypadkowo podkreślają jego szczególną kulturę pedagogiczną, uważność i intelektualną otwartość. Profesor Kępiński należał do artystów, którzy nie narzucali własnej wizji, lecz pomagali odnaleźć indywidualną drogę twórczą.

Droga, pierwsze słowo tytułu wystawy, może być odczytywana wielorako. Jest drogą biograficzną artysty, prowadzącą od doświadczeń dzieciństwa i młodości ku dojrzałemu językowi malarskiemu. Jest również drogą artystycznego dojrzewania, konsekwentnego rozwijania własnego idiomu wizualnego, rozpoznawalnego mimo zachodzących przez lata przemian. Wreszcie jest drogą duchową — metaforą nieustannego poszukiwania sensu i ładu świata. Dlatego w obrazach Mariana Kępińskiego droga nie zawsze pojawia się dosłownie. Częściej przyjmuje formę krajobrazu otwartego ku horyzontowi, pustej przestrzeni, samotnego obiektu wpisanego w pejzaż czy układu form prowadzących wzrok ku temu, co pozostaje poza granicą widzialności. To malarstwo niespieszne, kontemplacyjne, niekiedy wręcz medytacyjne. Artysta nie opowiada historii wprost. Nie tworzy narracji linearnych. Zamiast tego pozostawia widzowi przestrzeń namysłu, zaprasza do zatrzymania spojrzenia.

Twórczość Profesora Kępińskiego często sytuowana bywa w obrębie realizmu metafizycznego lub realizmu magicznego. Określenia te wydają się trafne, jeśli rozumieć je nie jako odniesienie do fantastyczności przedstawień, lecz jako próbę uchwycenia szczególnego napięcia obecnego w jego obrazach. Świat przedstawiony pozostaje rozpoznawalny: widzimy kamienie, studnie, chleby, pióra, pejzaże, ściany, niebo, samotne budowle czy geometryczne konstrukcje. Jednak rzeczy te nie funkcjonują jedynie jako realistyczny zapis rzeczywistości. Zyskują wymiar symboliczny, egzystencjalny, czasem niemal archetypiczny.

Dlatego nieprzypadkowo inny wybitny łódzki twórca i teoretyk – Grzegorz Sztabiński pisał, że: „Malarstwo Mariana Kępińskiego zawiera tajemnicę”. Tajemnica ta nie wynika jednak z chęci ukrywania sensu czy tworzenia sztuki hermetycznej. Przeciwnie – obrazy Kępińskiego pozostają dostępne wizualnie i emocjonalnie, choć równocześnie nie poddają się łatwej interpretacji. Tajemnica wpisana jest w sam akt patrzenia, w napięcie pomiędzy tym, co widzialne, a tym, co dopiero przeczuwać można poza powierzchnią obrazu. 

Centralnym doświadczeniem tej twórczości pozostaje natura. Nie jest ona jednak rozumiana wyłącznie jako pejzaż czy temat malarski. Dla Kępińskiego natura staje się przestrzenią duchowej komunikacji z rzeczywistością, miejscem spotkania człowieka z porządkiem większym od niego samego. Sam artysta pisał: „Obserwacja natury, przeżywanie zdumienia i zachwytu potęgą jej celowości i piękna wyzwala wyobraźnię, wywołuje pragnienie dotarcia do tajemnicy istnienia”. Sądzę, że zdanie to można potraktować jako rodzaj klucza interpretacyjnego do jego twórczości.

W pejzażach Mariana Kępińskiego nie chodzi bowiem wyłącznie o naturę oglądaną, lecz przede wszystkim naturę przeżywaną. Światło przesączające się przez chmury, samotne drzewa, rytm pól, wyciszone przestrzenie; wszystkie te elementy stają się nośnikami szczególnego doświadczenia skupienia. W obrazach malarza nie ma spektakularności ani gwałtowności. Dominuje cisza. Jest to jednak cisza intensywna, pełna znaczeń, przepojona skupieniem twórczym, które pozwalająca dostrzec to, co zwykle pozostaje niezauważone.

Szczególną rolę w tym imaginacyjnym świecie odgrywa pamięć. Tytułowa pamięć nie oznacza jedynie wspominania przeszłości, lecz głębszy mechanizm kształtowania wyobraźni artystycznej. W tym kontekście istotny wydaje się wątek rodzinnej wioski –Kamionki miejsca dzieciństwa i duchowego zakorzenienia artysty. Jak zauważa prof. Marcin Kępiński, była ona „nostalgicznym źródłem malarskich inspiracji”. Nie chodzi jednak o topograficzną rekonstrukcję konkretnego miejsca. Kamionka powraca w tych obrazach jako krajobraz wewnętrzny – przestrzeń pamięci, emocji i pierwotnych doświadczeń kontaktu z naturą.

W malarstwie Kępińskiego szczególnie interesujące jest napięcie pomiędzy konkretnością a metaforą. Z jednej strony artysta pozostaje znakomitym obserwatorem rzeczywistości. Jego przedmioty takie jak: kamienie, tkaniny, bochny chleba, fragmenty natury, ukazywane są z niezwykłą precyzją. Z drugiej jednak strony przedstawione elementy zdają się przekraczać własną materialność. Studnia przestaje być jedynie architektonicznym obiektem, droga staje się metaforą poszukiwania, pusty pejzaż przywołuje doświadczenie samotności, a światło nabiera niemal duchowego znaczenia.

Enigmatyczność obrazów Mariana Kępińskiego nie wynika z chęci ukrycia sensu, lecz przeciwnie — z otwarcia pola znaczeń. Jak zauważał Grzegorz Sztabiński, „to, co jest tajemnicą dla odbiorcy, jest nią także dla artysty”. Obraz nie stanowi tu rozwiązania zagadki, lecz przestrzeń wspólnego poszukiwania, między twórcą a odbiorcą.

W epoce przyspieszonego konsumowania obrazów sztuka Mariana Kępińskiego odzyskuje szczególną aktualność. Uczy cierpliwego patrzenia, przypomina wartość skupienia i namysłu. Pokazuje, że malarstwo może być przestrzenią zadawania pytań, na które nie istnieją proste odpowiedzi. Zygmunt Świechowski trafnie zauważył, że artysta proponował „mikrokosmos ładu, harmonii i odpowiedzialności za każde pociągnięcie pędzla” – i właśnie ten wymiar jego twórczości wydaje się dziś szczególnie istotny. W wielu obrazach Kępińskiego obecna jest aura zawieszenia i niepokoju. Niepokój ten nie prowadzi jednak do katastroficznej wizji świata, lecz ku doświadczeniu pytań fundamentalnych takich, na które nie sposób udzielić jednoznacznej odpowiedzi.

Wystawa Marian Kępiński. Droga, natura, pamięć jest zatem nie tylko przypomnieniem dorobku jednego z ważnych twórców łódzkiego środowiska artystycznego. To również zaproszenie do doświadczenia sztuki jako przestrzeni ciszy, refleksji i spotkania z tajemnicą świata – tajemnicą, która nie domaga się rozwiązania, lecz uważnego przeżycia.

Aneta Pawłowska