Turystyka jako część rzeczywistości społecznej
Turystyka jest zjawiskiem, które na co dzień wydaje się oczywiste. Wiemy, czym jest hotel, wycieczka, bilet lotniczy czy atrakcja turystyczna. Jednak z perspektywy filozofii nauki sprawa staje się znacznie bardziej skomplikowana.
Nowa publikacja pt. “Ontology and Epistemology of Tourism. A Realist Approach” autorstwa prof. Leszka Butowskiego z Instytutu Geografii Miast, Turyzmu i Geoinformacji Wydziału Nauk Geograficznych Uniwersytetu Łódzkiego przedstawia turystykę jako obszar rzeczywistości społecznej, czyli rzeczywistości tworzonej i podtrzymywanej przez ludzi oraz ich wspólne działania, przekonania i zasady. Jej celem jest pokazanie, w jaki sposób powstają poszczególne „elementy” świata turystyki oraz jakie relacje między nimi zachodzą.
Jednym z najważniejszych zagadnień publikacji jest ontologia społeczna. Jest to dziedzina filozofii zajmująca się pytaniem, jakiego rodzaju byty istnieją w świecie społecznym i w jaki sposób powstają.
Pomocne jest tutaj rozróżnienie między przedmiotami fizycznymi a bytami, których istnienie zależy od ludzkiej aktywności. Hotel jest budynkiem, ale jego funkcjonowanie jako hotelu wiąże się już z określonymi zasadami, umowami, oczekiwaniami społecznymi i uznaniem przez ludzi jego określonej roli. Podobnie bilet nie jest jedynie kawałkiem papieru lub zapisem elektronicznym, lecz posiada określony status, ponieważ społeczeństwo przypisuje mu konkretną funkcję.
Książka wykorzystuje w tym celu koncepcje filozofa Johna Searle’a, zwłaszcza pojęcia intencjonalności zbiorowej, funkcji statusowych i reguł konstytutywnych. Intencjonalność zbiorowa oznacza wspólne przekonania i zamiary ludzi, funkcja statusowa odnosi się do funkcji nadawanej określonemu obiektowi lub działaniu przez społeczeństwo, natomiast reguły konstytutywne określają, w jaki sposób określone działania lub obiekty stają się tym, czym są w świecie społecznym.
Nie tylko podróże, czyli z czego składa się rzeczywistość turystyczna?
Wspomniane podejście pozwala spojrzeć na turystykę szerzej niż tylko przez pryzmat przemieszczania się ludzi. Tworzą ją nie tylko turyści i miejsca odwiedzane przez nich, lecz także instytucje, organizacje, przepisy, normy społeczne, praktyki oraz wspólnie podzielane znaczenia.
To właśnie ich wzajemne powiązania tworzą rzeczywistość turystyczną. Dzięki takiej perspektywie można analizować między innymi to, dlaczego pewne miejsca stają się atrakcyjne turystycznie, jak powstają określone praktyki turystyczne oraz w jaki sposób społeczeństwo nadaje znaczenie konkretnym obiektom czy miejscom.
Drugim filarem publikacji jest epistemologia, czyli filozoficzna refleksja nad wiedzą: jej źródłami, sposobami uzasadniania oraz granicami. W przypadku turystyki pytanie nie brzmi więc tylko „co istnieje?”, ale również „skąd wiemy, że to istnieje i jak możemy uzasadnić nasze twierdzenia na temat turystyki?”.
Takie podejście jest szczególnie istotne dla badań naukowych, ponieważ turystyka jest przedmiotem zainteresowania wielu dziedzin, od geografii i socjologii po ekonomię, antropologię czy nauki o zarządzaniu.
Publikacja łączy oba podejścia, najpierw pyta o strukturę rzeczywistości turystycznej, a następnie o to, w jaki sposób można zdobywać i uzasadniać wiedzę na jej temat. Omawiane tutaj koncepcje są ilustrowane przykładami związanymi z praktyką turystyczną. Dzięki temu skomplikowane pojęcia ontologiczne i epistemologiczne można odnieść do rzeczywistych sytuacji i procesów zachodzących w turystyce.
Książka skierowana jest przede wszystkim do naukowców, doktorantów i badaczy zajmujących się turystyką, zwłaszcza prowadzących badania teoretyczne, koncepcyjne lub interdyscyplinarne. Może być interesująca również dla przedstawicieli geografii społecznej, socjologii, ekonomii, antropologii i filozofii nauki.
Źródło: Butowski, L. (2026). Ontology and epistemology of tourism: A realist approach. Routledge, p. 134.
