Michał Żerkowski z UŁ o Hallowellu i Odżibuejach

Badania nad światopoglądem północnoamerykańskich Odżibuejów (Anishinaabe, l.mn. Anishinaabeg, ang. Ojibwe) zamieszkujących tereny dzisiejszej Kanady i USA oraz termin „osoby inne-niż-ludzkie” – to znaki rozpoznawcze naukowej spuścizny A. Irvinga Hallowella, pioniera antropologii psychologicznej. W najnowszym numerze czasopisma „Etnografia. Praktyki, Teorie, Doświadczenia” Michał Żerkowski z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego przybliża sylwetkę badacza oraz omawia jego najważniejsze idee.

A.I. Hallowell (po prawej) ze swoim najważniejszym rozmówcą - wodzem Williamem Berensem
A.I. Hallowell (po prawej) ze swoim najważniejszym rozmówcą - wodzem Williamem Berensem

Hallowell prowadził wieloletnie badania poświęcone tubylczej kulturze północnoamerykańskich Odżibuejów. Gospodarkę ich północnych społeczności wciąż wówczas stanowiło łowiectwo i rybactwo, a kulturę charakteryzował wyższy poziom konserwatyzmu. To zwróciło uwagę amerykańskiego badacza zainteresowanego problemem akulturacji, który postulował m.in. uzupełniające się stosowanie metod antropologicznych i psychologicznych w ramach badań etnograficznych.

Tłumaczy Michał Żerkowski:

Jego prace na temat odżibuejskiego sposobu postrzegania i klasyfikowania świata wyprzedziły późniejsze osiągnięcia etnonauki i antropologii kognitywnej, a te poświęcone ewolucji zachowania człowieka zapowiadały rozwój socjobiologii (i tym samym pośrednio psychologii ewolucyjnej).

Dziś jednak Hallowell jest najbardziej znany ze względu na ukuty przez siebie termin „osoby inne-niż-ludzkie” (ang. other-than-human persons), który miał służyć wyjaśnieniu zachowań i światopoglądu Odżibuejów. Było to podejście nie tylko nowatorskie względem zastanej tradycji antropologicznej (związanej z pojęciami animizmu i animatyzmu), lecz także w zamierzeniach uzasadnione etnograficznie. Do „osób innych-niż-ludzkich” zaliczone zostały istoty jak Ptaki Grzmotu (binesiwag) czy potwory wiindigoog, a także cztery wiatry oraz słońce i księżyc.

Koncepcja „osób innych-niż-ludzkich” i jej pochodne stały się jednym ze znaków rozpoznawczych interpretacji wypracowywanych nie tylko w obszarze antropologii kulturowej i religioznawstwa („nowy animizm”, „zwrot ontologiczny”), ale także w całej refleksji posthumanistycznej. 

Wyjaśnia Michał Żerkowski:

Autorzy i komentatorzy sięgający po pojęcie »osób innych-niż-ludzkich« często – a w wypadku nie-antropologów niemal nieodmiennie – nie są świadomi jego etnograficznych źródeł oraz zasadniczych problemów, które się z nim wiążą. Należy podkreślić, że termin ten jest jedynie antropologiczną abstrakcją, która nie znajduje pokrycia w ludowej taksonomii Anishinaabeg. Co więcej, samo pojęcie osoby również jest problematyczne, kiedy weźmiemy pod uwagę realia Anishinaabemowin, czyli języka odżibuejskiego.

Zapraszamy do przeczytania artykułu doktoranta z IEiAK UŁ.

Materiał: Michał Żerkowski, Wydział Filozoficzno-Historyczny UŁ
Redakcja: Centrum Promocji UŁ / Bartosz Kałużny, Wydział Filozoficzno-Historyczny UŁ

Informacja o cookies!

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do Twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje

Przejdź do strony polityka prywatności