Obszar między ul. Włókienniczą, Jaracza, Wschodnią a Pasażem Majewskiego to fragment Łodzi, w którym polityka rewitalizacyjna zderza się z lokalnymi przyzwyczajeniami i codzienną walką o przestrzeń. To tutaj obietnice „nowego początku" nakładają się na trwanie dawnych wzorców użytkowania miasta. Jak więc brzmi kwartał miasta po rewitalizacji? Czy zmienia się przede wszystkim jego fasada, czy również rytmy życia codziennego — sposoby poruszania się, pracy, odpoczynku?
Rytmoanaliza kwartału
Przez miesiąc studentki Międzynarodowych Studiów Kulturowych UŁ prowadziły w tym kwartale rytmoanalizę — badanie czasu i codzienności w mieście, wywodzące się z prac Henriego Lefebvre'a i Catherine Régulier. Badanie realizowane było pod kierunkiem dr Justyny Anders-Morawskiej. Z obserwacji prowadzonej w różnych porach dnia i tygodnia powstawał zapis przepływu pieszych i samochodów, zmian natężenia hałasu, momentów ciszy, rytmó otwierania i zamykania lokali, przesunięć między czasem pracy a czasem prywatnym. Istotne były także odczucia samych badaczek — tempo chodzenia, zmęczenie, poczucie bezpieczeństwa, reakcje na temperaturę, zapachy, fakturę chodnika. Zebrane notatki, zdjęcia i nagrania pozwoliły dostrzec zarówno powracające, przewidywalne rytmy, jak i momenty arytmii — zakłóceń, konfliktów, wykluczeń. Z tego doświadczenia wyrasta koncepcja mikroperformansów: punktowych interwencji wpisanych w zastane rytmy miejsca, które na moment wzmacniają lub rozszczelniają jego rutynę.
Zorka Wollny
W centrum wydarzenia odbędzie się performans dr. hab. Zorki Wollny, prof. Akademii Sztuki w Szczecinie — artystki interdyscyplinarnej, której praktyka od ponad dwóch dekad konsekwentnie łączy sztuki wizualne, teatr, muzykę współczesną i aktywizm społeczny. Artystka tworzy prace performatywne dla konkretnych miejsc — fabryk, muzeów, teatrów, pustych budynków — angażując muzyków, aktorów, tancerzy i członków lokalnych społeczności. Architektura w jej projektach nie jest tłem ani scenografią, lecz pełnoprawnym partnerem: to ona wyznacza warunki słyszenia, poruszania się i bycia razem, ale też uwidacznia hierarchie, podziały i wykluczenia. Głos i ciało stają się w tej praktyce narzędziami publicznej wypowiedzi, a performans — sposobem ujawniania napięć między pracą a wypoczynkiem, widzialnością a niewidzialnością, doświadczeniem indywidualnym a głosem zbiorowym.
Projekty Wollny były prezentowane m.in. na Steirischer Herbst Festival, Chicago Architecture Biennial, w Hebbel am Ufer Theatre i na CTM Festival w Berlinie, w De Appel w Amsterdamie, Institute of Contemporary Arts w Londynie oraz Akademie der Künste w Berlinie. W 2022 ostrzymała nagrodę Foundation for Music and the Arts w Dreźnie za łączenie muzyki ze sztukami wizualnymi. W 2023 roku Kunsthaus Dresden zorganizował jej wystawę retrospektywną Voices/Stimmen.
Rytmoanaliza i performans spotykają się w jednym punkcie: obie praktyki odsłaniają, w jaki sposób systemy — projektowanie, regulacje, logika rynku — organizują ruch, obecność i głos ludzi w przestrzeni, często poza ich świadomością.
Zorka Wollny, fot. Martyna Niećko
Rozmowa
Na zakończenie zapraszamy do otwartej dyskusji: czego uczy nas słuchanie rytmów miasta? Co o rewitalizacji mówią rytmy codzienności, a czego nie są w stanie wyrazić wskaźniki i raporty? Jak działanie artystyczne może otwierać nowe sposoby myślenia o mieście — nie tylko jako o projekcie urbanistycznym, ale jako o żywej, konfliktowej, współdzielonej przestrzeni?
Wydarzenie odbywa się w ramach projektu „Resonant Cities — współsłyszenie postindustrialnej przeszłości i dźwiękowej przyszłości", realizowanego w ramach UNIC ScienceHub we współpracy z partnerem lokalnym Galerią WY i badaczami z University College Cork.
27 kwietnia 2026, godz. 17:30 Galeria WY, ul. Wschodnia 54 (wejście od ul. Włókienniczej), Łódź
Materiał: dr Justyna Anders-Morawska
Redakcja: Centrum Organizacji Wydarzeń Kulturalnych i Konferencji UŁ
