Klio po przejściach

19 grudnia 2023 r. w Instytucie Historii UŁ odbyło się sympozjum „Klio po przejściach” zorganizowane przez Centrum Jerzego Giedroycia. Wydarzenie miało charakter hybrydowy: osoby zainteresowane tematem mogły wziąć w nim udział osobiście lub śledzić transmisję na żywo w Internecie.

Najważniejszym celem spotkania była wymiana opinii na temat roli, jaką historia powinna pełnić w życiu społecznym. O zabranie głosu poproszono cenionych historyków: 

• Prof. Paweł Machcewicz (ISP PAN) – badacz historii Polski XX wieku, wieloletni dyrektor Biura Edukacji Publicznej IPN (2000–2006) oraz dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku (2008–2017), laureat Nagrody im. Jerzego Giedroycia (2001, wraz z Andrzejem Friszke i Rafałem Habielskim) za opracowanie Druga Wielka Emigracja 1945–1990 (jako autor drugiego tomu Emigracja w polityce międzynarodowej).
• Prof. Rafał Stobiecki (Centrum Jerzego Giedroycia, IH UŁ) – historyk historiografii, autor licznych opracowań poświęconych m.in. dziejopisarstwu PRL oraz środowisku paryskiej „Kultury”, laureat Nagrody Specjalnej im. Jerzego Giedroycia (2021, jako współredaktor wraz z Sławomirem Nowinowskim, przy współpracy Anny Brzezińskiej i Mileny Przybysz-Gralewskiej) za książkę Mam na Pana nowy zamach... Wybór korespondencji Jerzego Giedroycia z historykami i świadkami historii 1946-2000, t. 1–3.
• Prof. Robert Traba (ISP PAN) – badacz dziejów Europy Środkowo-Wschodniej i pogranicza polsko-niemieckiego, współzałożyciel Stowarzyszenia „Borussia”, wieloletni dyrektor Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie (2006–2018), laureat Nagrody im. Jerzego Giedroycia (2007) za książkę Wschodniopruskość. Tożsamość regionalna i narodowa w kulturze politycznej Niemiec.
• Prof. Rafał Wnuk (KUL) – znawca najnowszej historii Polski, autor wielu opracowań poświęconych losom powojennego podziemia niepodległościowego, wieloletni naczelnik Biura Edukacji Publicznej IPN w Lublinie (2000–2009) i pracownik naukowy w Pracowni Ziem Wschodnich II RP ISP PAN (1996–2008), jeden ze współautorów wystawy głównej Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, laureat Nagrody im. Jerzego Giedroycia (2014, jako współautor wraz z Grzegorzem Motyką, Tomaszem Stryjkiem i Adamem F. Baranem) za książkę Wojna po wojnie. Antysowieckie podziemie w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1944-1953.
• Spotkanie prowadził dr Andrzej Czyżewski (Centrum Jerzego Giedroycia, ISP PAN), historyk zajmujący się badaniami z obszaru historii historiografii oraz dziejów najnowszych. 

W pierwszej części spotkania prelegenci wymienili problemy, z którymi musi mierzyć się historia jako dziedzina nauki. Skrytykowali m.in. próby wykorzystania jej do realizacji określonej polityki historycznej państwa, które musi skutkować pozbawieniem jej niezależności. Zwrócili uwagę na niedowartościowanie instytucji zajmujących się historią lokalną, ważną z punku widzenia funkcjonowania „małych ojczyzn”. Prelegenci przestrzegali również przed tworzeniem zbyt uproszczonego, czarno-białego obrazu dziejów (szczególnie dziejów Polski). 

W drugiej części sympozjum prelegenci zostali poproszeni o zaprezentowanie własnych pomysłów na uzdrowienie polskiej historiografii. Wśród możliwych rozwiązań wymieniono m.in. uniezależnienie sposobu pisania o historii od zmian zachodzących na scenie politycznej, dowartościowanie historii jako ważnego elementu życia społecznego poprzez jej odpowiednie finansowanie, zmianę sposobu ewaluacji osiągnięć historyków. 

Na koniec zaproszono do zadawania pytań publiczność zgromadzoną na sali oraz osoby śledzące rozmowę w Internecie. Prelegenci oraz organizatorzy wyrazili nadzieję, że sympozjum będzie wstępem do szerszej dyskusji o przyszłości historii jako dziedziny nauki. 

Fot. Ronald Wójcik (Wydz. Fil.-Hist. UŁ)