Europejska Karta Naukowca

Europejska Karta Naukowca (European Charter for Researchers) określa wspólne europejskie zasady i standardy wspierające rozwój atrakcyjnych karier naukowych oraz doskonałość w badaniach i innowacjach w Europie. Koncentruje się na prawach i obowiązkach naukowców, instytucji ich zatrudniających, podmiotów finansujących badania oraz decydentów kształtujących politykę naukową.

Jej celem jest tworzenie atrakcyjnego, otwartego, włączającego i zrównoważonego środowiska dla prowadzenia badań oraz rozwoju talentów, sprzyjającego wysokiej jakości badań naukowych i innowacji.

Karta odnosi się zarówno do praw, jak i obowiązków wszystkich stron tworzących środowisko badawcze:

• naukowców na wszystkich etapach kariery,
• uczelni i innych instytucji zatrudniających naukowców,
• instytucji finansujących badania,
• podmiotów odpowiedzialnych za kształtowanie polityki naukowej.

Obejmuje wszystkie dyscypliny oraz różne rodzaje działalności badawczej i znajduje zastosowanie zarówno w sektorze akademickim, jak i poza nim.

Dla Uniwersytetu Łódzkiego Karta stanowi jeden z kluczowych punktów odniesienia w kształtowaniu polityki dotyczącej pracowników prowadzących działalność naukową oraz w realizacji Strategii HR dla Naukowców – Human Resources Strategy for Researchers (HRS4R).

Europejskie standardy dotyczące warunków pracy i rozwoju naukowców nie są rozwiązaniem nowym. W 2005 roku Komisja Europejska przyjęła dwa powiązane dokumenty:

• Europejską Kartę Naukowca (European Charter for Researchers),
• Kodeks postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych (Code of Conduct for the Recruitment of Researchers).

Dokumenty te, określane wspólnie jako Charter & Code, obejmowały 40 zasad dotyczących m.in. etyki badań, wolności naukowej, odpowiedzialności zawodowej, warunków pracy, stabilności zatrudnienia, rozwoju zawodowego, mobilności, oceny naukowców, opieki naukowej oraz zasad otwartej, przejrzystej i opartej na osiągnięciach rekrutacji.

Charter & Code stały się również podstawą dla stworzenia mechanizmu Human Resources Strategy for Researchers (HRS4R) oraz wyróżnienia HR Excellence in Research, przyznawanego instytucjom, które zobowiązują się do systematycznego wdrażania tych zasad.

Dlaczego Karta została zmieniona?

Od 2005 roku środowisko prowadzenia badań naukowych uległo znaczącym zmianom. Coraz większego znaczenia nabrały m.in. otwarta nauka, rzetelność naukowa, różnorodność i równość, nowe modele oceny naukowców, mobilność międzysektorowa, rozwój kompetencji, dobrostan pracowników, zrównoważony rozwój oraz różnorodność ścieżek kariery naukowej.

W odpowiedzi na te zmiany Rada Unii Europejskiej przyjęła 18 grudnia 2023 roku Zalecenie w sprawie europejskich ram mających na celu przyciąganie i zatrzymywanie talentów w obszarze badań naukowych, innowacji i przedsiębiorczości w Europie. Jednym z jego kluczowych elementów jest nowa Europejska Karta Naukowca.

Nowa Karta zastąpiła Europejską Kartę Naukowca i Kodeks postępowania przy rekrutacji naukowców z 2005 roku. Zamiast dwóch dokumentów oraz 40 dotychczasowych zasad powstał jeden, bardziej spójny dokument obejmujący 20 kluczowych zasad pogrupowanych w cztery filary.

Zmiana nie oznacza odejścia od wcześniejszych wartości. Nowa Karta rozwija je i dostosowuje do współczesnego europejskiego środowiska badawczego.

Karta nie jest jedynie dokumentem deklarującym wartości. Jej zasady powinny znajdować odzwierciedlenie w rozwiązaniach i praktykach stosowanych przez instytucję. Z perspektywy osoby prowadzącej działalność naukową na Uniwersytecie Łódzkim oznacza to dążenie Uczelni do tworzenia środowiska, w którym naukowiec:

• jest rekrutowany według jasnych i przejrzystych zasad,
• jest traktowany z poszanowaniem równości i różnorodności,
• może prowadzić badania zgodnie z zasadami wolności naukowej oraz rzetelności badawczej,
• ma dostęp do odpowiednich warunków i infrastruktury badawczej,
• może rozwijać swoje kompetencje na każdym etapie kariery,
• ma dostęp do szkoleń, mentoringu i wsparcia w rozwoju zawodowym,
• może korzystać z możliwości mobilności krajowej i międzynarodowej,
• funkcjonuje w środowisku wspierającym Open Science,
• może uczestniczyć w kształtowaniu środowiska pracy,
• ma dostęp do odpowiednich mechanizmów zgłaszania problemów i rozwiązywania konfliktów,
• jest oceniany z uwzględnieniem różnorodności osiągnięć i doświadczeń,
• może rozwijać karierę zarówno w środowisku akademickim, jak i poza nim.

Karta określa nie tylko prawa naukowców, ale również ich odpowiedzialność za m.in. przestrzeganie zasad etyki i rzetelności naukowej, odpowiedzialne prowadzenie badań, rozwój własnych kompetencji, właściwe zarządzanie wynikami badań oraz dzielenie się wiedzą.

HR Excellence in Research wspiera konkurencyjność uczelni w pozyskiwaniu grantów krajowych i europejskich. Wyróżnienie potwierdza, że uczelnia wdraża standardy Europejskiej Karty Naukowca, m.in. w zakresie otwartej i transparentnej rekrutacji, warunków pracy oraz rozwoju kariery naukowców.

Posiadanie wyróżnienia wzmacnia wiarygodność instytucjonalną uczelni we wnioskach grantowych i współpracy międzynarodowej. Może stanowić atut w konkursach, w których oceniane są standardy HR, środowisko pracy naukowców, polityka rekrutacyjna lub rozwój kariery, a także zwiększać atrakcyjność uczelni jako partnera w międzynarodowych konsorcjach projektowych. HR Excellence ułatwia również wykazanie zgodności polityki uczelni z europejskimi standardami dotyczącymi zatrudniania i wspierania naukowców, co jest co raz częściej wymagane przy ubieganiu się o konkretne granty. 

Wdrażanie zasad Europejskiej Karty Naukowca odbywa się w Uniwersytecie Łódzkim w ramach Human Resources Strategy for Researchers (HRS4R). HRS4R pozwala uczelni przełożyć europejskie zasady na konkretne działania instytucjonalne. Proces obejmuje m.in.:

• analizę stopnia realizacji zasad Karty (Gap Analysis),
• identyfikację obszarów wymagających dalszego rozwoju,
• opracowanie Action Plan,
• realizację zaplanowanych działań,
• monitorowanie rezultatów,
• regularną ocenę i aktualizację przyjętych rozwiązań.

Posiadane przez Uniwersytet Łódzki wyróżnienie HR Excellence in Research potwierdza uczestnictwo Uczelni w tym procesie i zobowiązanie do ciągłego doskonalenia polityki HR dotyczącej osób prowadzących działalność naukową.

Europejska Karta Naukowca wyznacza standardy dotyczące środowiska pracy i rozwoju kariery naukowców, natomiast Action Plan UŁ określa konkretne działania podejmowane przez Uniwersytet Łódzki w ramach realizacji Human Resources Strategy for Researchers (HRS4R).

Obecny Action Plan UŁ został opracowany w ramach procesu HRS4R prowadzonego w odniesieniu do 40 zasad Europejskiej Karty Naukowca i Kodeksu Postępowania z 2005 roku. Dlatego w dokumencie zachowane są odniesienia do wcześniejszego zestawu 40 zasad Charter & Code.

Nowa Europejska Karta Naukowca kontynuuje i rozwija wartości leżące u podstaw wcześniejszych Charter & Code, porządkując je w 20 zasadach i czterech filarach. Działania podejmowane przez UŁ w ramach HRS4R pozostają zatem częścią ciągłego procesu doskonalenia warunków pracy, rozwoju i rekrutacji naukowców, przy jednoczesnym uwzględnianiu ewolucji europejskich standardów w tym zakresie.

Realizacja zasad Europejskiej Karty Naukowca jest również powiązana ze Strategią Uniwersytetu Łódzkiego na lata 2021–2030. Karta i Strategia UŁ funkcjonują na różnych poziomach, ale wzajemnie się uzupełniają. Europejska Karta Naukowca określa europejskie standardy dotyczące naukowców i środowiska prowadzenia badań. Strategia UŁ wyznacza strategiczne kierunki rozwoju Uniwersytetu.

Jednocześnie cały proces wspiera realizację celów Strategii Uniwersytetu Łódzkiego 2021–2030, w szczególności w obszarach związanych z wysoką jakością badań, rozwojem pracowników, umiędzynarodowieniem, odpowiedzialnością społeczną, równością i tworzeniem nowoczesnego środowiska akademickiego. Dzięki temu HRS4R nie jest odrębnym projektem, lecz częścią szerszego procesu rozwoju instytucjonalnego Uniwersytetu.

↓
HRS4R – Strategia HR dla Naukowców

↓
Gap Analysis – gdzie jesteśmy?

↓
Action Plan – co robimy?

↓
Realizacja i monitorowanie działań

Przejście z 40 zasad Charter & Code do 20 zasad nowej Europejskiej Karty Naukowca nie oznacza rozpoczęcia procesu od początku. UŁ kontynuuje działania realizowane w ramach HRS4R, wykorzystując dotychczasowe doświadczenia i rozwiązania, a nowa Karta wyznacza kierunek dalszego rozwoju polityki dotyczącej naukowców i ich karier.