Chodź do parku

• czas i miejsce trwania instalacji: 9 maja – 31 sierpnia 2026 r., otoczenie pałacu Alfreda Biedermanna w Łodzi, ul. Franciszkańska 1/5
• wernisaż: 9 maja, godz. 16.00
• wystawa dostępna do końca sierpnia 2026 r.
• relacja fotograficzna z działań warsztatowych i otwarcia instalacji

Tytuł stanowi punkt wyjścia do refleksji nad ideą natury, naszym kontaktem z nią oraz wzajemnymi z nią relacjami. Projekt ma charakter otwarty, procesualny i partycypacyjny. Jego głównym założeniem jest spotkanie sztuki, przyrody i uczestników w otwartej przestrzeni parku.

Część prac przygotowana przez artystów została rozmieszczona w parku otaczającym pałac Biedermanna oraz zawieszona w koronach drzew, tworząc czasową instalację site-specific.
W tym projekcie sztuka staje się medium spotkania z naturą, wstępem do rozmów na jej temat oraz próbą rozpoznania stanu, w jakim obecnie pozostajemy wobec środowiska naturalnego.

Do prezentacji swoich realizacji oraz wspólnotowego działania zaproszono osoby reprezentujące różne dziedziny twórczości i badań: Monikę Goetzendorf-Grabowską, dr Patrycję Grzyś, dr Justynę Anders-Morawską i prof. Piotra Jargusza.

Sztuka w przestrzeni publicznej ma długą tradycję i może pełnić wiele funkcji. W tym projekcie pragniemy wykorzystać ją „do zatrzymania uwagi oraz skierowania jej ku praktyce uważnego bycia w naturze. Nie będzie to typowa prezentacja gotowych, zamkniętych dzieł, lecz dokumentacja doświadczenia wspólnego działania i współobecności. Celem jest stworzenie przestrzeni refleksji nad tym, jak człowiek funkcjonuje w środowisku naturalnym, nie jako dominujący twórca, lecz jako uczestnik większego procesu. Wystawa jest zapisem relacji, pamięci miejsca i dialogu między sztuką a naturą” – mówi Monika Goetzendorf-Grabowska.

Przyroda jest tu materiałem i przestrzenią, ale również filozoficzną metaforą miejsca, które przyjmuje każdy ślad ludzkiej obecności, jednocześnie poddając go nieustannej przemianie.
W naturze nie ma obojętnych gestów – każdy pozostawia ślad. Wystawa jest więc także zaproszeniem do zatrzymania się, spojrzenia na otoczenie oraz potraktowania drzew jako aktywnych uczestników tego procesu.

Przygotowane przez Monikę Goetzendorf-Grabowską „Krajki drzewne” to prace poświęcone „językowi” zapisanemu w znakach, jakie można znaleźć w naturalnym otoczeniu. Artystka operuje na istniejących systemach oznaczeń – znakach turystycznych, identyfikacyjnych i zupełnie intuicyjnych, wpisanych w tkankę krajobrazu. Fotografując je przechwytuje ich wizualną logikę, by następnie poddać ją procesowi transformacji: multiplikacji, przesunięcia, wreszcie dekonstrukcji. W efekcie znaki zostają wyjęte z porządku funkcjonalnego i przekształcone w autonomiczne układy graficzne. Ich pierwotna rola – orientacja w przestrzeni – ustępuje miejsca rytmowi, powtórzeniu i relacji formalnej.

Krajki są też osobistym zapisem spotkań artystki z otoczeniem, ale jednocześnie otwartą propozycją i zachętą, by każdy odbiorca odnalazł w nim własne znaczenia oraz własny sposób budowania relacji z naturą. Poprzez nie autorka zaprasza widzów do uważnego patrzenia i odczytywania kodów kultury  natury. Chce również przekazać, że świat przyrody nieustannie tworzy własne znaki i narracje, a człowiek może je dostrzec, jeśli zwolni i stanie się bardziej wrażliwy na otoczenie. To propozycja nowego języka widzenia, w którym znak przestaje wskazywać drogę, a zaczyna ją wytwarzać.

Krajki drzewne, fot. Monika Goetzendorf-Grabowska

Pionowe pasy materiału, stanowiące bazę do krajek, można odczytywać również w kontekście idei japońskich norenów – tkanin zawieszanych w wejściach do domów, pracowni i ogrodów. Noren nie zamyka przestrzeni, lecz ją filtruje; nie oddziela, ale zaprasza do przejścia. Jest znakiem obecności i gestem gościnności, symbolicznym progiem pomiędzy światem zewnętrznym a wewnętrznym. 

„Sztuka w przestrzeni publicznej ma istotne znaczenie, ponieważ spotyka odbiorcę w jego codziennym otoczeniu. W tym projekcie pozwala odzyskać kontakt z krajobrazem i uruchomić doświadczenie wspólnotowe. Umieszczenie prac wśród drzew sprawia, że dzieło nie jest oddzielone od życia, zmienia się wraz z pogodą, światłem i obecnością ludzi. Celem jest wywołanie uważności, refleksji oraz poczucia współodpowiedzialności za naturalną przestrzeń” – dodaje artystka.

Piotr Jargusz myśli o obrazie jako o spotkaniu i relacji. W cyklu obrazów dedykowanych Uniwersytetowi Łódzkiemu zaprasza do odpoczynku pod wybranym drzewem. Jego prace malowane na białych płótnach są opowieścią o nas, o poszukiwaniu cienia, „o wszystkim ważnym i nieważnym po trochu. O tym, o czym myśli się i co dostrzega z perspektywy siedzącego pod drzewem”. W jego pracach często pojawiają się organiczne kształty, które naturalnie wpisują się w otaczającą przestrzeń. Tak właśnie powstają realizacje Piotra Jargusza – tworzone ad hoc w dialogu z zastanym miejscem i krajobrazem.

„Moje obrazy są swoistym stawianiem pytań dotyczących życia. Służą bardziej zadawaniu pytań niż udzielaniu odpowiedzi. Niczego nie uzurpując, tworzą sytuację spotkania twórcy z odbiorcą” – nadmienia Piotr Jargusz.

Dzieła dwojga zaproszonych artystów łączy prostota formy i przekazu. Domeną obu cykli jest mocna symbolika znaku oraz wynikająca z niej kondensacja znaczeń. Oboje odwołują się również do japońskiej sztuki kaligrafii. Monika czyni to poprzez przetwarzanie znaków odnajdywanych na drzewach. Piotr niemal jednorodnym gestem kreśli linie, kaligrafuje. Oba sposoby przedstawiania idei są oszczędne i ascetyczne. Artyści nie dają gotowych odpowiedzi, pozostawiają otwarte pole do interpretacji.

Według Piotra Jargusza sztuka służy spotkaniu. Monika Goetzendorf-Grabowska, tworząc krajki inspirowane japońskimi norenami, również zaprasza nas do spotkania. W tym projekcie sztuka staje się filtrem, który pozwala spojrzeć na park i naturę w nowy sposób – uważniej, pełniej, głębiej.

Ideałem byłoby, gdyby prezentowane obiekty wtopiły się w pejzaż parku i stały się jego integralną częścią. By mogły dialogować ze sobą oraz z przestrzenią parku. By osoby, które przyjdą je zobaczyć, mogły odczuć tę spójność. Prace, w przyszłości stając się częścią pamięci zbiorowej, teraz będą mieszać się z codziennymi doświadczeniami odwiedzających.

Piotr Jargusz, Obrazy uliczne, Kraków, (fot. archiwum artysty) 

Partycypacyjna praktyka twórcza

Komplementarnym i ważnym elementem projektu jest partycypacyjna praktyka twórcza. Część prac powstaje w ramach akcji, interwencji i warsztatów artystycznych prowadzonych w parku w dniach 7 i 8 maja. W działaniach biorą udział osoby studiujące i pracujące na uczelni, a ich celem jest wspólne tworzenie form inspirowanych naturą, budowanie relacji z miejscem oraz rozwijanie wrażliwości ekologicznej i estetycznej.

W ramach warsztatów powstaną różnorodne obiekty wchodzące w dialog z otoczeniem, przyrodą i pracami twórców.

Stanowi to dodatkowy walor projektu – spotkanie człowieka z naturą poprzez działanie. Natura nie jest tu jedynie tłem ani dekoracją, lecz aktywnym współtwórcą, wpływającym na ostateczny kształt realizacji. Sztuka potraktowana jako medium rozmowy o naturze poszerza możliwość poznania siebie w kontakcie z nią oraz pozwala w bezpiecznej przestrzeni wyrazić emocje wobec środowiska.

„Współobecność prac uczestników jest kluczowa, ponieważ projekt opiera się na idei wspólnego doświadczenia i wielogłosowości” – dodaje Monika Goetzendorf-Grabowska.

Włączenie osób, które zechcą poświęcić swój czas i współtworzyć elementy interwencji, wnosi element zaskoczenia. Nie wiemy jeszcze, jaki będzie ostateczny rezultat tej pracy. Uczestnicy wniosą własne przemyślenia dotyczące relacji człowieka z przyrodą – czasem bliskiej, czasem osłabionej, a niekiedy niemal nieobecnej. To także refleksja nad zjawiskiem biofobii, coraz bardziej widocznym w świecie silnie scyfryzowanym i zurbanizowanym.

Warsztaty i działania animacyjne z mieszkańcami Łodzi, wrzesień 2020 r. (fot. Anna Baklińska, UMŁ)

 

Perspektywa badawcza Uniwersytetu Łódzkiego

Ostatnim, niezwykle ważnym poziomem projektu jest udział badaczek związanych z Uniwersytetem Łódzkim. Dzięki temu przedsięwzięciu możliwe staje się spotkanie z naukowczyniami zajmującymi się tematyką natury na wielu poziomach – od geografii społecznej, przez biologię i ochronę środowiska, po kierunki interdyscyplinarne, takie jak EkoMiasto.

Dr Patrycja Grzyś będzie odkrywać park Biedermanna jako przestrzeń do odczytania – miejsce pełne śladów, znaków i obecności, które zwykle umykają pośpiechowi. Uczestnicy, przechodząc kolejne etapy działań, rozpoczną od ogólnego rozpoznania przestrzeni, by następnie pozostawić w niej własny, efemeryczny ślad. Ważnym elementem jest to, iż działania twórcze dostępne są również dla osób bez przygotowania artystycznego.

Do projektu dołączyła także dr Justyna Anders-Morawska, która uzupełni warsztat dr Grzyś o sesję dźwiękową „Usłyszeć park. Trzy tryby słuchania, jedno ciało”. To działanie pozwoli odkryć park z nowej perspektywy – poprzez uważne słuchanie otoczenia. Sesja pokazuje, jak dźwięki natury – śpiew ptaków, szum liści czy cisza parkowych alei – mogą wspierać regenerację i odpoczynek w środku miasta. 

Otwarcie instalacji – 9 maja 2026 r. (sobota)

Wystawa zostanie otwarta podczas sesji naukowej organizowanej we współpracy z:

• Polskim Komitetem Międzynarodowego Stowarzyszenia Wychowania przez Sztukę InSEA
• Instytutem Malarstwa i Edukacji Artystycznej Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
• Wydziałem Nauk Geograficznych Uniwersytetu Łódzkiego
• Wydziałem Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego

Program dnia otwarcia

12.00–14.00
Kawa na powitanie i animacje w parku dla wszystkich chętnych oraz gości PK InSEA

14.00–16.00
I sesja prezentacyjna:

• krótkie wystąpienia uczestników
• prezentacje działań z różnych ośrodków (PK InSEA, Uniwersytet Łódzki, UKEN Kraków) 

16.00–16.30
Otwarcie instalacji oraz prezentacja prac powstałych podczas warsztatów, rekreacja w parku

17.00–19.00
II sesja prezentacyjna:

• krótkie wystąpienia uczestników
• prezentacje działań z różnych ośrodków (UŁ, PK InSEA, UKEN)
• rozmowy środowiskowe 

Instalacja będzie dostępna w przestrzeni parku do końca sierpnia br.

Kuratorka: Jolanta Sławińska-Ryszka
Zespół projektowy: Jolanta Sławińska-Ryszka, Monika Goetzendorf-Grabowska, prof. Piotr Jargusz, dr Patrycja Grzyś, dr Justyna Anders-Morawska
Współpraca: Kamila Knol-Michałowska, Mateusz Kowalski (Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)