Seria „Aleja Badaczek” nagrana z Radiem 357 prezentuje pięć naukowczyń z naszej uczelni, które w swojej pracy badawczej pokazują, jak nauka pomaga lepiej rozumieć rzeczywistość i codzienne życie.
Rozmowa Justyny Godz z dr hab. Katarzyną de Lazari-Radek o szczęściu i przyjemności okazuje się jedną z najbardziej osobistych i zarazem najbardziej uniwersalnych.
Dobre życie zaczyna się w umyśle
Filozofia od ponad dwóch i pół tysiąca lat próbuje odpowiedzieć na pytanie, jak żyć dobrze. Jak podkreśla prof. de Lazari-Radek, dziś w tych poszukiwaniach filozofię coraz częściej wspierają psychologia i neuronauki – a łączenie tych perspektyw pozwala spojrzeć na dobrostan człowieka szerzej niż kiedykolwiek wcześniej.
Badaczka zwraca uwagę, że jedna z najważniejszych intuicji starożytnych filozofów pozostaje niezmiennie aktualna:
Dobre życie to stan umysłu. Nasze życie nie zależy wyłącznie od warunków zewnętrznych ani od tego, ile posiadamy, ale w dużej mierze od tego, jak interpretujemy to, co nam się przydarza.
Ta myśl prowadzi do bardzo prostych, choć nie zawsze łatwych wskazówek: nie chcieć zbyt wiele, doceniać to, co się ma, i świadomie pielęgnować życzliwe myśli.
Przyjemność, cierpienie i mądre wybory
Rozmowa naturalnie przechodzi od filozofii starożytnej do współczesnej wiedzy o człowieku. Przyjemność – jak podkreśla filozofka – nie jest czymś przypadkowym ani powierzchownym:
Można powiedzieć, że jesteśmy stworzeni do przyjemności. Jest ona dla nas nagrodą, która pozwala nam przeżyć. Ale zostaliśmy też stworzeni do cierpienia.
To właśnie zdolność refleksji sprawia jednak, że ludzie nie są skazani wyłącznie na instynkt. Mogą wybierać takie źródła przyjemności, które są trwalsze i nie powodują krzywdy innych. Z tej perspektywy szczęście przestaje być chwilowym impulsem, a zaczyna być efektem świadomych decyzji i nawyków.
Cel, wspólnota i bycie potrzebnym
Ważnym wątkiem rozmowy jest także potrzeba celu w życiu. Człowiek – jako istota rozumna – nie dąży wyłącznie do własnej wygody.
Jak zauważa badaczka, ogromnym źródłem radości jest poczucie bycia potrzebnym innym. Pomaganie, współpraca i budowanie relacji nie tylko wzmacniają więzi społeczne, lecz także mają głębokie, ewolucyjne podstawy.
Podobnie jest z zaufaniem i wspólnotą – bez nich trudno mówić o trwałym poczuciu szczęścia. Potrzebujemy siebie nawzajem, a życie wśród ludzi, którzy się wspierają, sprzyja dobrostanowi bardziej niż jakiekolwiek indywidualne sukcesy.
Hedonizm, który nie jest egoizmem
Jednym z najczęściej poruszanych w rozmowie tematów jest hedonizm – pojęcie często błędnie kojarzone z egoizmem lub nieumiarkowaną pogonią za przyjemnością.
Prof. Katarzyna de Lazari-Radek zwraca uwagę na nurt hedonizmu utylitarystycznego, który jest jej szczególnie bliski i zakłada coś przeciwnego:
Nasze działania powinny być nakierowane na dobro świata – na to, aby radości było jak najwięcej, a cierpienia jak najmniej, i to nie tylko w odniesieniu do nas samych.
Tak rozumiana etyka przesuwa punkt ciężkości z jednostki na dobro wspólne i pozwala spojrzeć na szczęście jako na kategorię społeczną, a nie wyłącznie prywatną.
Szczęście jako codzienna praktyka
Choć filozofia operuje wielkimi pojęciami, w rozmowie pojawiają się także bardzo konkretne wskazówki.
Jedną z nich jest świadome wzmacnianie pozytywnych doświadczeń – choćby przez zapisywanie dobrych rzeczy, które wydarzyły się danego dnia, lub przypominanie sobie momentów radości.
„Ćwiczenia umysłu są jak ćwiczenia mięśni” – podkreśla filozofka, wskazując, że dobre nawyki psychiczne można wypracować tak samo jak sprawność fizyczną. To spojrzenie dobrze pokazuje, że dobre życie nie jest jednorazowym osiągnięciem, lecz procesem, który wymaga uważności i pracy.
Filozofia blisko życia
Rozmowa w podcaście pokazuje, że pytania o szczęście, sens i przyjemność nie są abstrakcyjne. Dotyczą naszych codziennych wyborów, relacji z innymi ludźmi i sposobu, w jaki interpretujemy własne doświadczenia.
Filozofia okazuje się w tym kontekście praktycznym narzędziem rozumienia świata i samego siebie. A odpowiedź na pytanie, jak dobrze żyć, nie sprowadza się do jednej recepty, lecz do świadomego kształtowania własnych myśli, celów i relacji.
Dr hab. Katarzyna de Lazari-Radek, prof. UŁ jest filozofką i etyczką, prorektorką ds. umiędzynarodowienia nauki i kształcenia na Uniwersytecie Łódzkim oraz kierowniczką Katedry Etyki i Estetyki na Wydziale Filozoficzno-Historycznym UŁ. Absolwentka filozofii i filologii angielskiej, specjalizuje się w filozofii moralnej, utylitaryzmie, etyce praktycznej i badaniach nad dobrostanem oraz szczęściem.
Od lat współpracuje z Peterem Singerem z którym napisała m.in. książki „The Point of View of the Universe” oraz „Utilitarianism: A Very Short Introduction”, popularyzujące współczesne podejście do etyki utylitarystycznej. Jest także autorką książki „Godny pożądania stan świadomości”, w której analizuje naturę szczęścia i przyjemności.
Prowadzi zajęcia dydaktyczne na kilku wydziałach Uniwersytetu Łódzkiego, a w swojej pracy badawczej łączy klasyczne pytania filozofii z wynikami współczesnych badań nad dobrostanem człowieka, pokazując, że refleksja nad tym, jak dobrze żyć, może mieć bardzo praktyczny wymiar.
Więcej dobrych treści o nauce znajdziecie na kanale “Nauka Inspiruje”
Opracowanie: Honorata Ogieniewska, Centrum Współpracy z Otoczeniem i Społecznej Odpowiedzialności Uczelni
