W ostatnich dekadach europejskie miasta coraz wyraźniej odzwierciedlają pogłębiające się podziały społeczne. Z jednej strony rosną nierówności dochodowe, z drugiej wiele krajów doświadcza intensywnych procesów migracyjnych. Oba zjawiska wpływają na sposób organizacji przestrzeni miejskiej, prowadząc do utrwalania się obszarów zamieszkiwanych przez grupy o podobnym statusie ekonomicznym lub pochodzeniu migracyjnym.
Dotychczasowe badania dotyczące segregacji mieszkaniowej w Europie koncentrowały się przede wszystkim na największych metropoliach i stolicach państw, analizując zazwyczaj tylko jeden wymiar zjawiska, czyli segregację ekonomiczną albo imigracyjną. Tymczasem rzeczywiste procesy zachodzące w miastach są znacznie bardziej złożone i wzajemnie powiązane.
Aby lepiej zrozumieć te zależności, naukowcy prof. Szymon Marcińczak z Wydziału Nauk Geograficznych Uniwersytetu Łódzkiego oraz prof. Ricardo Iglesias-Pascual z Universidad Pablo de Olavide przeanalizowali poziom segregacji mieszkaniowej w 124 najgęściej zaludnionych miastach Hiszpanii.
W 2021 roku w tych miastach mieszkało niemal 47 procent ludności kraju. Badanie objęło zarówno segregację dochodową, jak i segregację związaną ze statusem imigracyjnym mieszkańców.
W analizie wykorzystano dane pochodzące z obszarów spisowych oraz jednostek administracyjnych gmin. Poziom segregacji określano przy pomocy wskaźnika odmienności (D), jednego z najczęściej stosowanych narzędzi w badaniach nad strukturą społeczną miast. Pozwala on ocenić stopień przestrzennego oddzielenia poszczególnych grup społecznych.
Badacze zastosowali również modele regresji typu SUR (Seemingly Unrelated Regression), które umożliwiły jednoczesne zbadanie wpływu czynników ekonomicznych i demograficznych na oba typy segregacji. Dzięki temu możliwe było uchwycenie relacji pomiędzy strukturą gospodarczą miast a sposobem rozmieszczenia mieszkańców w przestrzeni miejskiej.
Współczesne miasta wobec narastających podziałów
Wyniki badań pokazują, że cechy strukturalne regionów miejskich są istotnym czynnikiem wpływającym zarówno na segregację dochodową, jak i imigracyjną. Oznacza to, że przestrzenne podziały społeczne nie powstają przypadkowo, lecz są silnie związane z funkcjonowaniem lokalnych rynków pracy, strukturą demograficzną oraz poziomem rozwoju gospodarczego poszczególnych miast.
Analiza wskazuje również, że ożywienie gospodarcze po kryzysie finansowym z 2008 roku nie doprowadziło do zmniejszenia nierówności przestrzennych. Wręcz przeciwnie, segregacja ekonomiczna i imigracyjna utrwaliła się i w wielu przypadkach przyjęła trwały charakter.
Zdaniem badaczy może to oznaczać, że współczesne europejskie miasta coraz silniej dzielą się na obszary o odmiennych warunkach życia, możliwościach ekonomicznych i poziomie integracji społecznej.
Badanie zwraca uwagę na potrzebę bardziej kompleksowego spojrzenia na rozwój miast i polityki mieszkaniowe. Autorzy podkreślają, że przeciwdziałanie segregacji wymaga uwzględnienia jednocześnie czynników ekonomicznych, społecznych i migracyjnych, ponieważ wszystkie te procesy wzajemnie się przenikają i wpływają na organizację współczesnej przestrzeni miejskiej.
Źródło: Marcińczak Szymon, Iglesias-Pascual Ricardo: Income and immigrant segregation in urban Spain, European Urban and Regional Studies, SAGE Publications, 2025, s. 1-17, DOI:10.1177/09697764251396019
