Cmentarz powstał prawdopodobnie na początku XIX w. i do lat 50 XX w. był miejscem spoczynku okolicznych mieszkańców wyznania ewangelicko-augsburskiego. Po zakończeniu użytkowania cmentarza, postępowała jego degradacja. Celem badań stała się więc dokumentacja reliktów oraz dookreślenie granic cmentarza, a także weryfikacja ewentualnych zniszczeń powstałych w następstwie przekształceń terenu.
Prace terenowe prowadzone na przełomie maja i czerwca 2026 r. skupiły się na trzech punktach w obrębie cmentarza. Pierwszym z nich były przekształcenia terenu powstałe w wyniku działalności lokalnej młodzieży, która w północno-zachodniej części cmentarza stworzyła amatorski tor przeszkód. Zakres prac objął dokumentację nawarstwień odsłoniętych w wyniku tej działalności oraz wykluczenie ewentualnych zniszczeń jam grobowych. Kolejnym miejscem był jeden z dwóch zachowanych grobów, w którego przestrzeni podczas badań powierzchniowych zaobserwowano znaczącą degradację, w której wyniku na powierzchni ziemi mogły znaleźć się szczątki ludzkie. W wyniku współpracy z antropologiem fizycznym, zaprzeczono tym podejrzeniom. Niestety, w wypełnisku opaski grobowej zaobserwowano znaczącą warstwę śmieci, co uwypukla smutne losy cmentarza po zaprzestaniu jego użytkowania.
Ostatnim punktem była cmentarna studnia, w której obrębie odnotowano fragmenty tablic nagrobnych. Prace skupiły się tu na wydobyciu tych fragmentów, ich identyfikacji i dokumentacji. Wydobyte fragmenty pochodziły z dwóch tablic nagrobnych należących do małżeństwa (Christiana Ei oraz Ernestine Ei z domu Bucholtz), które w 1886 r. zawarło ślub w parafii ewangelicko-augsburskiej w Nowosolnej. W porozumieniu z Zarządem Zieleni Miejskiej UMŁ podjęto decyzję o pozostawieniu tablic na terenie cmentarza, tworząc lapidarium. Warto zaznaczyć, że są to jedyne znane obecnie tablice z inskrypcjami z cmentarza ewangelickiego w Parku Zbójnickim.
W badania zaangażowany byli: dr Wojciech Rutkowski, dr inż. Artur Ginter (Pracownia Datowania i Konserwacji Zabytków), dr Beata Borowska, mgr Irena Podolska-Rutkowska (Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych), mgr Andrzej Dworecki oraz studenci archeologii UŁ: Dominik Matyśkiewicz, Magdalena Swat, Nina Budniak i Natalia Twardowska.
Serdecznie dziękujemy Zarządowi Zieleni Miejskiej, który jest administratorem terenu, za życzliwą współpracę.
Oprac. i fot. A. Olczyk
