Tylko jedna Ziemia
Podobne, niemal bliźniacze ujęcie, znane jako Blue Marble, pochodzi z 1972 roku i zostało wykonane przez załogę misji Apollo 17. Było to jedno z pierwszych zdjęć ukazujących Ziemię w całości na tle przestrzeni kosmicznej. Obraz ten silnie poruszył ówczesną opinię publiczną. Ludzkość uświadomiła sobie jak piękna, a zarazem krucha jest Ziemia. Po raz pierwszy tak wyraźnie dostrzeżono granicę oddzielającą nasz ziemski dom od ciemnej i zimnej przestrzeni kosmosu. Stało się jasne, że Ziemia, mimo swojego ogromu, nie jest nieskończona.
Rok 1972 to też czas pierwszej międzynarodowej konferencji środowiskowej, zwanej pierwszym Szczytem Ziemi, która odbyła się w Sztokholmie. Jej hasło brzmiało „Tylko jedna Ziemia” i nawiązywało do idei, że planeta Ziemia jest jedynym miejscem życia ludzi i należy ją chronić jako wspólne dobro całej ludzkości.
Przełom w myśleniu o środowisku
Konferencja ONZ w sprawie środowiska życia człowieka była przełomowa, bo po raz pierwszy w historii problemy środowiska stały się tematem globalnym, omawianym wspólnie przez państwa z całego świata. Było to pierwsze tak duże spotkanie poświęcone wyłącznie ochronie środowiska. Uznano, że problemy tj. zanieczyszczenia powietrza i wód, nie mają granic państwowych i wymagają współpracy międzynarodowej. Przyjęto Deklarację Sztokholmską, która zawierała zasady dotyczące ochrony środowiska oraz prawo człowieka do życia w czystym otoczeniu, będące podstawą późniejszych dokumentów i polityk proekologicznych. Pierwszy raz jasno powiedziano, że rozwój gospodarczy i ochrona środowiska są ze sobą powiązane. Był to wyraźny krok w stronę określenia obecnej zasady zrównoważonego rozwoju.
Na konferencji w Sztokholmie uzgodniono, że Szczyty Ziemi będą odbywać się co 20 lat. Kolejna konferencja miała zatem miejsce w 1992 roku w Rio de Janeiro. Był to wyjątkowy czas w historii, moment ogromnych zmian politycznych, technologicznych i społecznych na świecie, koniec jednej epoki i początek nowej. Rozpadł się Związek Radziecki, co zakończyło trwającą dekady rywalizację między Wschodem a Zachodem, nastąpił upadek Muru Berlińskiego, transformacja ustrojowa w Polsce zapewniła demokrację, podpisano Traktat z Maastricht, który dał początek Unii Europejskiej, a w świecie cyfrowym udostępniono stronę WWW.
Podobnie jak jej poprzedniczka, Konferencja w Rio została uznana ze przełomowy moment w rozwoju polityki ekologicznej na świecie. Wprowadzono koncepcję zrównoważonego rozwoju do głównego nurtu działań międzynarodowych i zapoczątkowano szeroką współpracę między państwami w zakresie ochrony środowiska. Przyjęto konwencje o zmianach klimatu i o różnorodności biologicznej. Opracowano globalny program działań – Agendę 21.
Przyszłość jakiej chcemy…
Kolejną konferencję, która odbyła się w 2012 roku, nazwano potocznie Rio+20 ponieważ również odbyła się w Rio de Janeiro w Brazylii. Najważniejszym osiągnięciem konferencji był dokument końcowy zatytułowany „The Future We Want” („Przyszłość, jakiej chcemy”), w którym podkreślono konieczność dalszej walki z ubóstwem, ochrony środowiska oraz bardziej efektywnego wykorzystania zasobów naturalnych. Dokument ten zapoczątkował również proces tworzenia globalnych Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDGs), które w 2015 roku zostały przyjęte przez ONZ. Konferencja Rio+20 niestety nie powtórzyła sukcesu wcześniejszych spotkań. Krytykowano ogólny i niewiążący charakter przyjętych uzgodnień, co ograniczało ich realny wpływ na politykę państw.
O przygotowaniach do kolejnego Szczytu Ziemi w 2032 roku na razie jeszcze nic nie wiadomo. To co jest pewne, to fakt, że przed nami kolejne wyzwania środowiskowe, społeczne i gospodarcze. Również te nowe związane z wykorzystaniem AI, skutkami zmiany klimatu i zmieniającą się sytuacją geopolityczną świata.
Dzień Ziemi to okazja by zastanowić się nad pięknem, różnorodnością, ale i problemami naszej planety. Jest to nasz wspólny i jedyny dom, innego nie mamy.
Materiał: dr Natalia Ratajczyk, pełnomocnik dziekana Wydziału BiOŚ UŁ ds. zrównoważonego rozwoju; (Katedra Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody, Instytut Ekologii i Ochrony Środowiska, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
Zdjęcie: NASA, Reid Wiseman, 2026
Redakcja: Kamila Knol-Michałowska, Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
