Światowy Dzień Dzikiej Przyrody (ang. World Wildlife Day) obchodzony jest 3 marca – nawiązując do daty podpisania Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES). Konwencja CITES została opracowana w wyniku rezolucji przyjętej na spotkaniu członków IUCN (Światowej Unii Ochrony Przyrody). Tekst konwencji ostatecznie uzgodniono na spotkaniu przedstawicieli 80 krajów w Waszyngtonie i rozpoczęto zbieranie podpisów 3 marca 1973 roku. Konwencja CITES weszła w życie 1 lipca 1975 roku. W Polsce jej zapisy zaczęły obowiązywać w1990 r.
Konwencja CITES ma na celu ochronę dziko występujących populacji zwierząt i roślin gatunków zagrożonych wyginięciem poprzez kontrolę, monitoring oraz ograniczanie międzynarodowego handlu. Handel dzikimi zwierzętami i roślinami przekracza granice państw, dlatego jego skuteczna regulacja wymaga współpracy międzynarodowej, która pozwala chronić niektóre gatunki przed nadmierną eksploatacją. Konwencja CITES powstała właśnie w duchu takiej współpracy. Obecnie zapewnia ona zróżnicowany poziom ochrony ponad 40 000 gatunkom zwierząt i roślin.
Zakazane — bez wymaganych zezwoleń — jest nie tylko przewożenie żywych okazów, lecz także produktów wytworzonych z gatunków objętych przepisami CITES, np. w postaci futer czy suszonych ziół. Przywożąc pamiątki z wakacji, należy zwrócić szczególną uwagę na ich pochodzenie oraz skład. Bez odpowiednich dokumentów nie wolno przewozić m.in. skór dzikich niedźwiedzi, wyrobów z kości słoniowej ani specyfików tradycyjnej medycyny azjatyckiej, które mogą zawierać np. kości tygrysów czy piżmo. Co roku służby celne w Polsce konfiskują setki przedmiotów, które próbowano nielegalnie wwieźć na terytorium kraju. Są to m.in. preparaty tradycyjnej medycyny azjatyckiej zawierające pławikoniki (Hippocampus japonicus), torby, kapelusze i paski wykonane ze skór krokodyli (Crocodilia spp.) czy wachlarze z piór papug (Psittaciformes spp.). Szczegółowe informacje dotyczące egzotycznych pamiątek, które mogą stanowić problem podczas kontroli granicznej, znajdują się na stronach Ministerstwa Klimatu i Środowiska (Przed wakacjami - to warto wiedzieć).
Znaczenie konwencji CITES
Konwencja CITES jest jednym z rozwiązań służących ochronie dzikiej przyrody, której zasoby tracimy w tempie dotychczas niespotykanym. Do bezpośrednich czynników utraty gatunków — wymienianych zgodnie z siłą ich oddziaływania — należą: utrata siedlisk oraz zmiany w użytkowaniu ekosystemów lądowych i morskich, bezpośrednia eksploatacja organizmów, zmiana klimatu, zanieczyszczenie środowiska oraz wpływ inwazyjnych gatunków obcych. Pięć tych głównych czynników jest powiązanych z uwarunkowaniami pośrednimi, wynikającymi m.in. z dominującego modelu gospodarczego, który sprzyja wzrostowi produkcji i konsumpcji, a także z wartości i zachowań społecznych, rozwoju innowacji technologicznych oraz sposobów zarządzania na poziomie lokalnym i globalnym.
Przyroda odgrywa kluczową rolę w dostarczaniu żywności, paszy dla zwierząt hodowlanych, energii, leków oraz innych dóbr niezbędnych do przetrwania ludzi na Ziemi. Ponad 2 miliardy osób stosuje drewno jako główne paliwo opałowe. Szacuje się również, że około 4 miliardy ludzi korzysta z naturalnych środków leczniczych, a blisko 70% leków używanych w terapii nowotworów to substancje naturalne lub związki syntetyczne inspirowane naturą.
W tym roku uwagę kierujemy na rośliny
Często, myśląc o handlu dzikimi gatunkami, przychodzą nam na myśl wyroby z koralowców, buty ze skóry aligatora czy przemycane, barwne papugi. W tym roku szczególna uwaga została jednak skierowana na rośliny lecznicze i aromatyczne. Na całym świecie pozyskuje się 60 000 gatunków takich roślin, z których około 1 280 znajduje się w załącznikach konwencji CITES.
Praktyki związane z uprawą i zbiorami roślin leczniczych i aromatycznych stanowią ważne źródło utrzymania gospodarstw domowych na obszarach wiejskich. Odgrywają one kluczową rolę w zapewnieniu dochodów dla zmarginalizowanych społeczności zamieszkujących odległe tereny, a także mają istotny wpływ na rozwój lokalnej gospodarki. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że 70–95% populacji ludzkiej w krajach rozwijających się korzysta z medycyny tradycyjnej jako podstawowej opieki zdrowotnej, a co piąta osoba polega na dzikich roślinach i grzybach jako źródle pożywienia i dochodu.
W latach 2006–2015 w bazie danych handlowych CITES zarejestrowano 54 miliony kilogramów roślinnych produktów leczniczych, pochodzących głównie z 43 gatunków. Prawie połowa tego eksportu pochodziła ze źródeł naturalnych. Handel produktami z roślin leczniczych i aromatycznych to istotny element gospodarki. W 2012 roku globalne przychody z tradycyjnej medycyny chińskiej wyniosły 83 miliardy dolarów. Wartość europejskiego rynku suplementów i leków ziołowych szacuje się na 7,4 miliarda dolarów rocznie.
Więcej informacji na stronach Konwencji CITES
Materiał: dr Natalia Ratajczyk, Pełnomocnik Dziekana Wydziału BiOŚ UŁ ds. zrównoważonego rozwoju; (Katedra Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody, Instytut Ekologii i Ochrony Środowiska, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
Redakcja: Kamila Knol-Michałowska, Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
