„Veritas et Libertas" – te doniosłe słowa prof. Tadeusza Kotarbińskiego nie są tylko sentencją. Są rzeczywistym wezwaniem do życia w prawdzie i wolności. Pierwszy Rektor Uniwersytetu Łódzkiego nie tylko budował struktury naszej uczelni w kraju po wojennych zniszczeniach, ale tworzył przestrzeń, w której wiedza ma twarz człowieka, a nauka staje się odpowiedzialnym dialogiem z rzeczywistością.
W obliczu perturbacji dziejowych można się zachowywać na wzór wskazówki barometru, zmieniającej położenie w miarę zmiany ciśnienia, a można też zachowywać się na wzór igły magnesowej, wskazującej stały kierunek, niezależnie od okoliczności,
pisał prof. Kotarbiński, ucząc nas wytrwałości i wierności zasadom.
Humanistyka w duchu tego wybitnego filozofa i etyka to nie tylko nauka – to sztuka życia, które nie boi się pytać i poszukiwać odpowiedzi. W świecie pełnym zmian, konfliktów i technologicznych wyzwań humanistyka staje się ramą, w której odnajdujemy sens istnienia, uczymy się dialogu i troski o innych – w sposób, w jaki profesor wierzył, że nauka powinna kształtować człowieka:
Dzięki pierwszemu rektorowi Uniwersytetu Łódzkiego prof. Tadeuszowi Kotarbińskiemu nasza uczelnia była od początku istnienia czymś więcej niż tylko instytucją. Do dziś jesteśmy miejscem, gdzie prawda, wolność, szacunek i ciekawość spotykają się w praktyce. Gdzie nauka to nie odległy, chłodny świat liczb i faktów, a część życia społecznego, kulturalnego, ale też wrażliwość.
Wierzymy, że uniwersytet tworzy się razem, z ludźmi i dla ludzi!
Puentuje prof. Rafał Matera, rektor Uniwersytetu Łódzkiego
XI gala wręczenia Nagrody
Kotarbiński – człowiek myśli, działania i odpowiedzialności
Profesor Tadeusz Kotarbiński (1886–1981) był jedną z najważniejszych postaci polskiej filozofii XX wieku: logiki, etyki i prakseologii – czyli nauki o dobrym i efektywnym działaniu. Jako przedstawiciel lwowsko-warszawskiej szkoły filozoficznej stawiał pytania nie tylko o to, co wiemy, lecz przede wszystkim o to, jak żyjemy.
Jego życie i działalność, zarówno badawcza, jak i pedagogiczna, były zakorzenione w przekonaniu, że uczciwe, mądre życie wymaga myślenia i czynu. Profesorowi nie chodziło o myślenie abstrakcyjne, ale o praktyczną i moralną obecność w świecie: w relacjach ze studentami, w oporze wobec ideologicznych nacisków, w obronie autonomii uniwersytetu i prawa do niezależnej myśli.
Po II wojnie światowej, w czasach trudnych politycznie i społecznie, jako pierwszy rektor Uniwersytetu Łódzkiego Kotarbiński nie tylko – w sensie instytucjonalnym – organizował nową uczelnię, ale przede wszystkim tworzył kulturę akademicką opartą na refleksji, szacunku i współpracy, gdzie ludzie mogą pytać, wątpić i tworzyć.
Uniwersytet Łódzki – Uniwersytet Różnorodny
Marzy mi się taki układ świata, iżby każdy mógł wszędzie na globie ziemskim czuć się u siebie, i jest to marzenie bynajmniej nie utopijne, choć długodystansowe. I jeszcze chciałbym bardzo, żeby nikt nigdzie nie potrzebował wypierać się tego, kim jest. I żeby odpowiadał tylko za własne czyny, a nie był nigdy i nigdzie wytykany palcem z racji tego, co odeń nie zależy, np. z racji odziedziczonego pigmentu skóry lub z racji religii praprzodków.
prof. Tadeusz Kotarbiński
Kontynuując ponadczasową myśl profesora wierzymy, że naszą siłą jest różnorodność – kulturowa, językowa, pokoleniowa i światopoglądowa. Czerpiemy z niej, okazując szacunek każdej osobie, która współtworzy naszą społeczność – kształcącej się, pracującej czy związanej z uczelnią jako absolwentka lub absolwent.
Budujemy społeczność międzykulturową i międzypokoleniową, w której różnorodność doświadczeń, perspektyw i tożsamości stanowi źródło siły. Zależy nam, aby każda osoba studiująca, pracująca lub związana z Uniwersytetem Łódzkim czuła się jego ważną częścią i miała zapewnione warunki sprzyjające rozwojowi, dialogowi i współpracy.
Wychodząc aktywnie naprzeciw potrzebom naszej wspólnoty wdrożyliśmy „Plan na rzecz równych szans Uniwersytetu Łódzkiego 2025-2027”.
W praktyce obejmujemy planem wszystkie osoby związane z uczelnią poprzez działania skierowane do wszystkich członkiń i członków społeczności Uniwersytetu Łódzkiego – niezależnie od zajmowanego stanowiska, rodzaju umowy czy charakteru wykonywanej pracy, w tym także do osób studiujących oraz doktoryzujących się. Chcemy realnie poprawić warunki pracy i tym samym satysfakcję z jej wykonywania, ułatwić dostęp do działań rozwojowych (np. szkoleń), zwrócić uwagę na grupy nieuprzywilejowane w uczelni, jak również usprawnić mechanizmy reagowania na wszelkie przejawy dyskryminacji.
Wspólnie z Radą ds. Równego Traktowania podejmujemy inicjatywy budujące kulturę życzliwości i współodpowiedzialności. Zachęcamy do włączania się w konkretne działania!
Nagroda im. Prof. Tadeusza Kotarbińskiego – humanistyka jako dialog z czasem
Uznając, że świat nadal potrzebuje humanistycznej refleksji, ustanowiliśmy w 2015 roku Nagrodę im. Prof. Tadeusza Kotarbińskiego – nie jako rutynowe wyróżnienie, lecz jako rokroczna afirmacja humanistyki – żywego narzędzia do rozumienia świata.
To jedyna tego rodzaju nagroda w Polsce, która wyróżnia najbardziej wartościowe prace humanistyczne w Polsce, podkreślając, że humanistyka nie jest oderwana od życia, lecz pomaga je rozumieć i kształtować.
Prace humanistyczne nominowane do Nagrody obejmują szeroki zakres myśli – od filozofii, historii, literatury, prawo, po etykę i społeczne konteksty działania. To nie tylko książki – to zaproszenia do rozmowy, które przenikają dyskurs akademicki i publiczny.
Wśród wyróżnionych prac żywy jest kontekst ludzkiego cierpienia, tolerancji, trudnej historii Polski i tej części świata, myśli filozoficznej, psychologii czy socjologii.
Humanistyka jest również od tego, żeby próbować wiązać istniejące rozgardiasze… Humanistyka nie rozwiązuje problemów, ona pokazuje, gdzie te problemy tkwią,
mówi prof. Przemysław Czapliński, laureat XI edycji konkursu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Laureaci i laureatki niejednokrotnie pokazują, że humanistyka to wrażliwość, refleksja i gotowość do działania: część z nich zdecydowała się przekazać nagrody na cele społeczne, w tym pomoc uchodźcom, co staje się wymownym świadectwem humanistycznej odpowiedzialności wobec drugiego człowieka.
Ponadto idea Nagrody zaowocowała powstaniem Kolegium Refleksji Humanistycznej, środowiska osób wyróżnionych, które wspólnie z Kapitułą Nagrody zadaje najważniejsze pytania o kondycję nauki i społeczeństwa – tak jak robił to sam prof. Kotarbiński.
Współczesna humanistyka jako wezwanie do życia
Zależy nam na tym, żeby społeczeństwo, które wyłoni się z przemian jakie przeżywamy dzisiaj, było społeczeństwem humanistycznym, w tym sensie, że będzie się kierowało pewnymi wartościami, które będą nas otwierały na drugiego człowieka. Humanistyka temu służy, żebyśmy rozumieli drugiego człowieka, a więc nas samych, w naszym życiu i w naszej przyszłości,
prof. Andrzej Friszke, laureat IV edycji konkursu, Polska Akademia Nauk.
Dziś, 140 lat po narodzinach Tadeusza Kotarbińskiego, wierzymy, że spuścizna pierwszego rektora naszej uczelni nie jest jedynie wspomnieniem, a żywą opowieścią o uniwersytecie, który stoi po stronie prawdy, wolności i człowieka. Który przez humanistyczną edukację, badania i dialog kształtuje ludzi gotowych odnajdywać sens życia i dzielić się nim z innymi.
Opracowanie: Honorata Ogieniewska, Centrum Współpracy z Otoczeniem i Społecznej Odpowiedzialności Uczelni
