Nowy projekt dra Kobiałki
Interdyscyplinarny charakter prac (oraz ich międzynarodowy wymiar) mają w zamierzeniu rzucić nowe światło na jedno z najbardziej tajemniczych i najmniej zbadanych naukowo (także archeologiczne) wydarzeń z okresu II wojny światowej jakim była Aktion 1005 czyli operacja niszczenia masowych grobów poprzez wydobywanie zwłok ofiar i następnie ich palenie. Także prawny aspekt proponowanych działań jest wart pokreślenia – niemieckie zbrodnie z jesieni 1939 r. na Pomorzu Gdańskim były przykładem ludobójstwa. Akcja 1005 miała zniszczyć tego dowody. Te jednak pozostały w ziemi. Stąd też Aktion 1005 jest przedmiotem śledztwa, które prowadzi Pion Śledczy IPN w Gdańsku. Projekt jest jego składową ponieważ ludobójstwo oraz próby jego tuszowania nie podlegają przedawnieniu. Innymi słowy, projekt nie jest zbiorem pewnych metafor i narzędzi archeologicznych wykorzystanych do zadokumentowania danego miejsca zbrodni. W tym przypadku wszystkie działania są częścią śledztwa prokuratorskiego. To przykład archeologii sądowej w dosłownym znaczeniu tego słowa.
81. rocznica wyzwolenia Stalagu 344 Lamsdorf
Przypadająca dziś, 17 marca 2026 roku, 81. rocznica wyzwolenia Stalagu 344 Lamsdorf przypomina nie tylko o ofiarach obozu, ale także o potrzebie ciągłego pogłębiania wiedzy o tym miejscu pamięci. Właśnie temu służą badania prowadzone pod kierunkiem dr. Dawida Kobiałki: łącząc archeologię, historię, etnografię i analizę źródeł, pomagają one odnajdywać i interpretować materialne ślady dawnego kompleksu obozowego, weryfikować luki w dokumentacji oraz lepiej rozumieć los jeńców wojennych związanych z Łambinowicami. Dzięki tej pracy Miejsce Pamięci Narodowej staje się nie tylko przestrzenią rocznicowych uroczystości, ale również coraz pełniej rozpoznanym świadectwem historii, które można rzetelniej upamiętniać i przekazywać kolejnym pokoleniom.
Zapraszamy do obejrzenia krótkiego reportażu zrealizowanego w lipcu 2025 roku podczas kluczowych momentów trwających prac wykopaliskowych.
Kontynuacja poszukiwań w Łambinowicach
Dr Kobiałka w tym roku będzie także kontynuował kolejne badania na terenie Miejsca Pamięci Narodowej w Łambinowicach. Badacze pozyskali 150 000 zł w ramach programu „Groby i cmentarze wojenne w kraju” ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Projekt pt. „Las umarłych? Poszukiwania grobów jeńców wojennych w Miejscu Pamięci Narodowej w Łambinowicach” ma na celu podjęcie próby odnalezienia Polaków, żołnierzy Wojska Polskiego, którzy zmarli w trakcie niewoli w kompleksie obozowym Lamsdorf w okresie II wojny światowej.
Miejsce Pamięci Narodowej w Łambinowicach (woj. dolnośląskie) to teren o dużym historycznym znaczeniu, na którym przez kolejne dekady, poczynając od lat 70. XIX w. aż do połowy XX w., funkcjonowały obozy jenieckie i przesiedleńcze. W jego dziejach najtragiczniejsze były lata II wojny światowej. Wówczas przez jeniecki kompleks obozowy – stalagi Lamsdorf przeszło ok. 300 tys. jeńców różnych armii i narodowości, z czego prawie 40 tys. zmarło. Pierwszymi i także ostatnimi grupami, jakie do Lamsdorf w tym okresie trafiły, byli Polacy: w 1939 r. żołnierze Września, a w 1944 r. powstańcy warszawscy. Szacuje się, że łącznie przeszło ich przez Lamsdorf ok. 70 tys., a co najmniej kilkuset zamarło. Pomimo upływu 80 lat od zakończenia II wojny światowej nie są jednak znane miejsca, w których znajdują się ich szczątki. Ideą projektu jest ustalenie nieznanych i nieoznaczonych grobów jeńców wojennych, szczególnie polskich żołnierzy. By tak się stało, konieczne są badania archeologiczne.
Dotychczasowe prace pozwoliły na dokonanie wielu ważnych odkryć i ustaleń. Za jedne z najważniejszych wyników należy uznać odnalezienie i ekshumację szczątków 60. włoskich żołnierzy, którzy zmarli w Lamsdorf w latach 1943-1944. Dzięki integracji różnych kategorii danych i źródeł, udało się ustalić tożsamość podjętych osób. Więcej o badaniach w Miejscu Pamięci Narodowej w Łambinowicach można przeczytać w licznych publikacjach, które ukazały się w zagranicznych, prestiżowych, branżowych czasopismach:
www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00934690.2024.2343511
www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00934690.2025.2496855
www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15740773.2023.2288959
Materiał źródłowy: dr Dawid Kobiałka (Katedra Archeologii Historycznej i Bronioznawstwa)
Redakcja: Michał Gruda (Centrum Współpracy z Otoczeniem i Społecznej Odpowiedzialności Uczelni)
Montaż i zdjęcia reportażu: Dominik Nogala (Centrum Współpracy z Otoczeniem i Społecznej Odpowiedzialności Uczelni)
Zdjęcia w artykule: Daniel Frymark
