UNiCalność

„UNiCalność” to rezultat trzech pięciodniowych wizyt studyjnych studentów w Cork, Malmö i Rotterdamie. Uczestnicy – reprezentujący różne kierunki (historia sztuki, pedagogika, dziennikarstwo i inne) – pracowali w międzynarodowych zespołach, tworząc fotograficzne i tekstowe portrety odwiedzanych miejsc.

Praca polegała nie tylko na fotografowaniu, lecz także na prowadzeniu notatek terenowych i wymian doświadczeń kulturowych z lokalną społecznością. Po powrocie z wizyt odbyły się seminaria online i hybrydowe, podczas których osoby uczestniczące przeanalizowały zebrane materiały, dopracowały koncepcję kuratorską oraz przygotowały teksty towarzyszące wystawie.

W ramach projektu „UNiCalność. Wystawa studenckich prac fotograficznych”, realizowanego przez Wydział Filozoficzno-Historyczny Uniwersytetu Łódzkiego w sieci UNIC (European University of Post-Industrial Cities), odbył się cykl trzech pięciodniowych wizyt studyjnych w miastach partnerskich sojuszu. Wyjazdy zrealizowano w okresie czerwiec–październik 2025 roku. Uczestniczyło w nich sześć osób studenckich wyłonionych w drodze otwartej rekrutacji, reprezentujących różne kierunki studiów (historia sztuki, pedagogika, dziennikarstwo). Opiekę merytoryczną sprawowali prof. Aneta Pawłowska, dr Adam Drozdowski i dr Alicja Piotrowska. Celem przedsięwzięcia było przygotowanie interdyscyplinarnej wystawy fotograficznej prezentującej kulturę i współczesność miast, w których funkcjonują uczelnie partnerskie UNIC. Każdy tandem studencki opracował to miasto w którym gościł – poprzez zgromadzone podczas wyjazdu fotografie, notatki terenowe i refleksje kulturowe. Materiał ten był podstawą do stworzenia cyklu fotografii reportażowych ukazujących lokalne konteksty miejskie z perspektywy młodych twórców.

Zakładamy, że projekt będzie kontynuowany w kolejnych latach w postaci nowych edycji wystaw fotograficznych oraz wspólnych publikacji i warsztatów kuratorskich, rozwijających współpracę w ramach linii tematycznej UNIC Arts, Culture & Creativity (UNICART).

W ciągu naszego tygodniowego pobytu poznałyśmy w Cork wiele osób i miałyśmy możliwość wysłuchać ich punktu widzenia na zmiany, jakie zachodzą na terenie całego miasta. Ogromnym zaskoczeniem dla nas było, że z każdym dniem spędzonym w Cork widziałyśmy coraz więcej podobieństw tego miasta do naszej Łodzi! Cork – podobnie jak Łódź jest – miastem postindustrialnym. Na obrzeżach widać sporo budynków przemysłowych. Część z nich została zbudowana XIX wieku. Stylem architektonicznym oraz czerwoną cegłą nad wyraz przypomina łódzkie zakłady włókiennicze czy rozlewnię alkoholu, dzisiaj znane nam już jako Manufaktura, Ogrody Geyera czy Monopolis. W Cork wiele z nich również przeszło rewitalizację – dziś służą m.in. jako apartamenty, nowoczesne centra biurowe czy galerie.

Jednym z symboli odrodzenia poindustrialnego Cork jest Horgan’s Quay – oddany w 2022 r. kompleks budynków, który łączy część zachowanych oryginalnych magazynów z wkomponowaną nową zabudową. Innym świetnym przykładem jest dawna hala magazynowa – obecnie jest to tętniący życiem Marina Market, czyli przestrzeń artystyczna oraz gastronomiczna wypełniona sprzedawcami oferującymi kuchnię z całego świata. Niestety część opustoszałych fabryk i magazynów tak samo jak w Łodzi nadal „straszy” powybijanymi oknami. Kolejnym z miejsc, gdzie poczułyśmy podobną do Łodzi atmosferę, był English Market. Jest to zadaszona przestrzeń targowa, w której unosiły się zapachy oraz gwar znany nam z Zielonego Rynku. Wizyta ta utwierdziła nas w przekonaniu, że mieszkańcy Cork – podobnie jak łodzianie – cenią możliwość zakupu świeżych produktów prosto od lokalnych sprzedawców.
Łączy nas nie tylko podobna droga, jaką Łódź oraz Cork przeszły, aby z miast fabrycznych stać się centrami kultury i nowych technologii, lecz także podobne wyzwania, przed którymi obecnie stają te miasta. Należy do nich chociażby kryzys mieszkaniowy, który w Cork wydaje się być jeszcze ostrzej zarysowany. Temat ten był poruszany przez niemal każdą napotkaną przez nas osobę. Miałyśmy nawet okazję obserwować protest uliczny, który miał na celu zwiększanie świadomości tego problemu wśród mieszkańców.

Julia Fiks & Julia Kwiatkowska

Miasto Malmö w Szwecji jest niezwykłym miastem, które łączy w sobie szwedzką kulturę i historię, ale także jest miastem silnie zamieszkałym przez imigrantów. Ten fakt, a także bliskość jaka dzieli Malmö ze stolicą Danii – Kopenhagą – dodaje miastu wielowymiarowości w kontekście społecznym. Interesującym elementem była bardzo liczna obecność rowerzystów. Specjalne parkingi rowerowe pod budynkami uniwersytetu były wypełnione, ludzie częściej spacerowali, biegali, czy po prostu spędzali czas aktywnie na świeżym powietrzu, co jest znaczną różnicą w kontekście Polski, gdzie w centrach miast nadal dominują samochody.

Mimo postindustrialnego charakteru miasta, Malmö położone jest nad morzem, co dodatkowo dodaje mu uroku nadbrzeżnego. Architektonicznie, miasto łączy na pewno modernizm z historią. W centrum znajdują się secesyjne kamienice i zabytkowe rezydencje, a tuż obok można zobaczyć nowoczesne budynki ze szkła i betonu. Jednym z najważniejszych punktów miasta jest sam port, przy którym rozciągają się wzdłuż brzegu znane i popularne w Malmö sauny na morzu. Miejscem koniecznym do odwiedzenia jest Zamek Malmohus – dawna siedziba królewska, obecnie przekształcona w miejsce muzealne i galerię sztuki. W mieście znajduje się także oddział Moderna Museet, które główną siedzibę ma w Sztokholmie. W Malmö obecny jest też street art, m.in. murale czy rzeźby przestrzenne, często znajdujące się w miejscach odwiedzanych przez turystów dodatkowo dodając artystycznego klimatu.

Gabriela Brodziak

Lepiej pomyślany dom

Punktem wyjścia do powstania tego dyptyku, było zastanowienie na temat tego, co jest najpowszechniej kojarzone ze Szwecją. Wybór autorki padł na szwedzką sieć sklepów IKEA. Praca ta jest wypowiedzią krytyczną skierowaną w stronę reklam sklepów meblowych, pokazujących dom jako bezpieczną i ciepłą przestrzeń, w której ludzie zawsze są uśmiechnięci, a ich relacje wzorowe. Obecnie coraz więcej mówi się o traumach, które powstały w dzieciństwie i narodziły się w miejscach, w których się wychowywaliśmy. Wielu z nas idzie przez życie naprawiając to co zostało zepsute, przez przemoc fizyczną lub psychiczną, której doświadczaliśmy.
Drugą warstwą krytyczną jest ukazanie na przedstawionych zdjęciach globalizacji. Pomimo, że zdjęcia te zostały wykonane w Malmö, a pozująca para to rodowici Szwedzi, tak naprawdę przez unifikację wizualną i dostępność tych samych produktów zdjęcie to mogłoby powstać gdziekolwiek indziej na świecie.
Zdjęcia te stanowią więc próbę odzyskania autentyczności w przedstawianiu przestrzeni domowej, odsłaniając jej mniej idealne, lecz prawdziwie ludzkie oblicze, a jednocześnie zwraca uwagę na zacieranie różnic kulturowych i ujednolicenie estetyki, które sprawiają, że współczesne przestrzenie stają się, dzięki globalnym korporacjom, podobne niezależnie od miejsca.

Jakriborg. W tęsknocie za dziedzictwem.
,,Od razu przychodzi na myśl burzenie starych części miast w rekordowych latach, jeszcze bardziej opłakane w skutkach niż w tych krajach Europy, w których spustoszenia dokonała wojna. Podobnie jak dziś, starocia nie cieszyły się wówczas szczególnym wzięciem. Można to z łatwością zauważyć, oglądając zdjęcia utraconej na zawsze szwedzkiej zabudowy miejskiej. [...] W latach 1960-1970 zlikwidowano czterdzieści procent budynków mieszkalnych postawionych przed rokiem 1900’’ – F. Kullberg, Wojna z pięknem. Reportaż o oszpecaniu Szwecji

Cytat ten, który stał się niejako mottem fotoreportażu, w sposób dobitny pokazuje szwedzki stosunek do dziedzictwa. Autorce zdjęć Szwecja zawsze wydawała się krajem bardzo nowoczesnym, ale to właśnie książka Kullberga pokazała jej skrajność w tym aspekcie. Myśli pozostałe po lekturze miały wpływ na poszukiwania tematyki zdjęć. Jeszcze przed wyjazdem do Szwecji na mapach znalazła Jakriborg – osiedle pod Malmö powstałe w latach 90 z inicjatywy Jana Berggrena i Kristera Berggrena. Miejsce to przykuwa uwagę swoją architekturą, która ma imitować średniowieczną wioskę. Internet o tym miejscu pisał jako o idealnym do robienia sobie zdjęć, ale również jako o miejscu bez życia.

Autorka w realizacji tego założenia urbanistycznego upatruje tęsknoty za dziedzictwem, które było i dalej jest niszczone w imię nowoczesności. Dziedzictwa, które jednak jest wypaczone, zglobalizowane, ponieważ zamiast nawiązywać do stylu lokalnego odwołuje się do hanzeatyckich założeń.

Miejsce historyzujące pomimo podobieństwa nie niesie za sobą takiego przekazu jak miejsce historyczne, to też ludzie przebywający tam wyłapują jego dziwność – asfaltowe kręte uliczki, ściany jakby zbyt proste, przerwy między murami miejskimi a zabudową, zaplanowane na przestrzeń parkingową, zbyt czystą stylistykę i brak naturalnego przejścia między centrum miasta a polami, a przede wszystkim brak ludzi, którzy, gdyby nie była to współczesna realizacja tłumnie przybywali by do tego miejsca ostateczne nadając mu charakter. Jakriborg staje się więc symbolem paradoksu współczesności – tęsknoty za historią, która została zastąpiona jej własną imitacją.

Paulina Zawada

Zarówno Rotterdam, jak i Łódź to miasta trwale naznaczone przez dziedzictwo rewolucji przemysłowej oraz traumy wojenne. Rotterdam, niemal całkowicie zrównany z ziemią w 1940 roku, został odbudowany zgodnie z modernistycznymi założeniami. Wielokulturowość Rotterdamu jest jego fundamentem, a fakt, że jest on domem dla ponad 170 narodowości, znajduje odzwierciedlenie w strukturze dzielnicowej. Tamtejsze China Town jest największym w Europie, jednak jego bliskość ze ścisłym centrum sprzyja nieustannemu przenikaniu się kultur i idei. Większość miejskiej tkanki została zaprojektowana jako przestrzeń przyjazna i inkluzywna, gdzie nowoczesność nie wyklucza ludzkiego ciepła. Rodowici mieszkańcy są niezwykle otwarci na dialog, o ile przyjezdni szanują ich kulturę. Symbolem nowoczesnej mobilności są wszechobecne rowery, które całkowicie zdominowały krajobraz uliczny. Podkreśla to dynamizm życia w mieście oraz niderlandzkie poszanowanie dla środowiska. Wszystko to stanowi uderzający kontrast dla wciąż rozwijającej się Łodzi.

Małgorzata Francuz