Projekt „Naturalne filtry Wisły: bioróżnorodność małży, ich interakcje i funkcje ekosystemowe” koncentruje się na małżach - organizmach wodnych, które poprzez filtrację wody, stabilizację osadów i udział w sieciach troficznych realnie wspierają procesy samooczyszczania rzek. Naszym celem jest kompleksowa ocena różnorodności małży (tych dużych – znanych, z rodziny skójkowatych, ale także tych mniejszych, nieznanych i czasami ledwo zauważalnych) w Wiśle i jej dopływach oraz zrozumienie kluczowych zależności między małżami skójkowatymi a rybami, które pełnią rolę obligatoryjnych żywicieli larw (glochidiów) tych małży. Ocenimy strukturę i rozmieszczenie populacji małży, opiszemy również ich zdolności biofiltracyjne w rzece oraz zidentyfikujemy presje środowiskowe, w tym ryzyka związane z gatunkami obcymi i zmianami warunków w rzece.
Otrzymane wsparcie w ramach programu Fundacji Orlen dla Pomorza pt. „Wiślany Grant Bioróżnorodności” to dla mnie ogromna radość i jednocześnie silny impuls do dalszej pracy. Kiedy dotarła do mnie informacja o finansowaniu projektu, poczułem wdzięczność i dumę, ale też dużą odpowiedzialność, ponieważ Wisła to wspaniały, żywy ekosystem, którego kondycja ma ogromne znaczenie przyrodnicze i społeczne w skali całego kraju i nie tylko – podkreśla dr Dariusz Halabowski.
Badania terenowe obejmą blisko 40 odcinków Wisły i jej dopływów w reprezentujących przez te stanowiska różne typy siedlisk (zależnie od dostępności i charakteru odcinka). Zrealizujemy dwie kampanie terenowe w okresach największej aktywności gatunków uwalniających glochidia, pobierając próby małży, materiał środowiskowy (w tym osady denne, plankton i środowiskowe DNA) oraz próbki niezbędne do określenia ryb-żywicieli. Równolegle wykonamy szeroki zestaw pomiarów fizykochemicznych wody i analiz osadów (m.in. granulometria), żeby powiązać bioróżnorodność i kondycję populacji filtratorów z warunkami siedliskowymi oraz wskazać czynniki wpływające na ich występowanie oraz je ograniczające.
Jak zaznacza dr Halabowski: W projekcie połączymy klasyczne oznaczenia morfologiczne z nowoczesnymi metodami genetycznymi: barkodingiem DNA (dla pewności oznaczeń gatunków problematycznych) oraz analizą środowiskowego DNA, która pozwala nieinwazyjnie wykrywać także gatunki rzadkie (lub te, które pominiemy w takcie badań standardowymi metodami), chronione i obce. Dzięki temu chcemy uzyskać możliwie pełny, wiarygodny obraz bioróżnorodności oraz jej zmian w jak największej skali, obejmującej rzekę Wisłę i jej najważniejsze dopływy.
Materiały i zdjęcia: dr Dariusz Halabowski (Katedra Ekologii i Zoologii Kręgowców, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
Redakcja i grafika: Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
