W obchody aktywnie angażują się instytucje takie jak UNESCO, podkreślając rolę wody nie tylko jako zasobu naturalnego, ale także jako podstawy funkcjonowania ekosystemów i miast. Światowy Dzień Wody wpisuje się również w realizację Celów Zrównoważonego Rozwoju, szczególnie celu 6, dotyczącego zapewnienia dostępności i zrównoważonego gospodarowania wodą i warunków sanitarnych dla wszystkich.
Globalny kryzys wodny: wyzwanie, które dotyka nas wszystkich
Tegoroczny raport ONZ na temat globalnych zasobów wodnych (World Water Development Report 2026) zwraca uwagę na kluczowe wyzwanie w obszarze bezpieczeństwa wodnego: równy dostęp do wody dla wszystkich ludzi. W obliczu zmiany klimatu, degradacji środowiska i rosnącej presji na zasoby wodne, zarządzanie wodą powinno uwzględniać sprawiedliwy dostęp dla wszystkich grup społecznych.
Tymczasem, wyzwania są olbrzymie:
- 2,1 mld ludzi nie ma dostępu do bezpiecznej wody pitnej, a 3,4 mld – do odpowiedniego procesu oczyszczania ścieków i usuwania odpadów
- 1,7 mld osób nie ma podstawowych warunków higienicznych w swoim otoczeniu
- nawet 2/3 populacji świata doświadcza lub będzie doświadczać stresu wodnego
- zapotrzebowanie na wodę rośnie globalnie o ok. 1% rocznie
Woda jako prawo człowieka
To nie tylko statystyki – to realne nierówności społeczne, zdrowotne i ekonomiczne. Przykładem może być Johannesburg (RPA), gdzie mieszkańcy i organizacje społeczne prowadzą już ponad roczny protest przeciwko kryzysowi wodnemu, określając go jako „kryzys praw człowieka”. Demonstracje, z pustymi wiadrami i butelkami, są apelem o natychmiastowe działania: naprawę infrastruktury i zakończenie długotrwałych przerw w dostawach wody.
Rezolucja ONZ z 2015 r. potwierdza, że dostęp do wody pitnej i sanitacji to podstawowe prawa człowieka, kluczowe dla zdrowia, edukacji i równości. Mimo to wciąż miliony ludzi są z nich wykluczone.
Woda a równość płci: 250 milionów godzin niewidzialnej pracy
Ważnym obszarem tegorocznego raportu jest woda, a równość płci:
- kobiety i dziewczęta, w wielu społecznościach odpowiedzialne za zapewnienie wody pitnej w domach, spędzają 250 milionów godzin dziennie na zbieraniu wody
- często znajdują się na „pierwszej linii” kryzysu wodnego, co ogranicza ich dostęp do edukacji i pracy
- jednocześnie stanowią mniej niż 17% pracowników sektora wodnego i rzadko uczestniczą w procesach decyzyjnych
UNESCO aktywnie działa, by to zmienić. World Water Assessment Programme (WWAP) rozwija narzędzia i dane uwzględniające perspektywę płci, wspierając bardziej sprawiedliwe zarządzanie wodą.
Woda dla ludzi i ekosystemów
W kontekście równości problem nie dotyczy tylko ludzi, ale i całych ekosystemów. Niedobory wody wpływają też na rośliny i zwierzęta, a także na ogólną bioróżnorodność. Zwiększając pobór wody na rzecz jednego sektora, np. przemysłu, mniej wody pozostaje dla podtrzymania życia ekosystemów. Stąd, niezwykle ważne jest mądre gospodarowanie wodą.
Polska na mapie dostępności wody: stabilniej, ale nie bez problemów
Choć sytuacja w Polsce jest stabilniejsza niż w wielu regionach świata, należymy do krajów o stosunkowo niskich zasobach wodnych na tle Europy i coraz częściej doświadczamy susz. Ograniczenia dostępu do wody występują w Polsce już co roku, o czym możecie dowiedzieć się więcej od zaprzyjaźnionego z nami blogu @Świat Wody.
Przyszłość wody to sprawiedliwość
Bez równego dostępu do wody nie osiągniemy celów zrównoważonego rozwoju. Potrzebujemy systemów wodnych, które są nie tylko wydajne, ale też sprawiedliwe i inkluzywne, z realnym udziałem wszystkich interesariuszy w podejmowaniu decyzji.
Materiał: dr Paweł Jarosiewicz (Katedra UNESCO Ekohydrologii i Ekologii Stosowanej, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ), mgr Konrad Budziński (Katedra UNESCO Ekohydrologii i Ekologii Stosowanej, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ; Szkoła Doktorska Nauk Ścisłych i Przyrodniczych)
Redakcja: Kamila Knol-Michałowska (Centrum Promocji, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
Grafika: Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
