W ciągu ostatnich 11 lat Polski Związek Łowiecki odnotował systematyczny spadek pozyskania wszystkich tych gatunków. W przypadku czernicy, głowienki i łyski liczba odstrzelonych osobników w ostatnich latach dla żadnego z tych gatunków nie przekraczała 1000 rocznie. Dla słonki i jarząbka wartości te były jeszcze niższe i wynosiły odpowiednio około 160 i 75 osobników.
Decyzja o wykreśleniu tych ptaków z listy gatunków łownych została podjęta w celu wzmocnienia ochrony gatunków wykazujących spadek liczebności populacji krajowych lub europejskich, a także tych, dla których brakuje wystarczających danych umożliwiających ocenę trendów populacyjnych. Należy przy tym podkreślić, że polowania oddziałują nie tylko poprzez eliminację osobników, lecz także przez płoszenie i niepokojenie ptaków, co może negatywnie wpływać na ich przeżywalność i sukces lęgowy.
Wśród gatunków usuniętych z listy znajdują się dwie kaczki nurkujące − czernica i głowienka. Zasiedlają one zbiorniki wód stojących i wolno płynących, gdzie żerują, nurkując na znaczne głębokości. Dane porównawcze wskazują, że od lat 90. XX wieku liczebność par lęgowych czernicy spadła o 60-70%, a głowienki nawet o około 80%.
Ze środowiskiem wodnym silnie związana jest również łyska, spotykana zarówno na naturalnych zbiornikach wodnych, jak i w parkach miejskich. Pomimo dużej tolerancji siedliskowej gatunek ten wykazuje w Polsce wyraźny trend spadkowy- w ciągu ostatnich 30 lat jego liczebność zmniejszyła się o około 70%.
Pozostałe dwa gatunki − jarząbek i słonka − związane są ze środowiskiem leśnym. Jarząbek preferuje wilgotne siedliska leśne i prowadzi głównie naziemny tryb życia, natomiast słonka zasiedla lasy z polanami lub strefy ekotonowe. Ze względu na skryty tryb życia obu gatunków oraz niedostatek danych historycznych, rzetelna ocena ich liczebności i trendów populacyjnych jest utrudniona. W trosce o zachowanie ich populacji w Polsce również one zostały wykreślone z listy gatunków łownych.
Podstawowym aktem prawnym regulującym ochronę ptaków w Polsce jest ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Zgodnie z jej przepisami, ochroną ścisłą objęte są wszystkie gatunki ptaków naturalnie występujące na terytorium Unii Europejskiej, z wyjątkiem gatunków łownych oraz gatunków objętych ochroną częściową, których w Polsce jest obecnie dziewięć.
Żródła:
- BirdLife International. 2025. Aythya fuligula. The IUCN Red List of Threatened Species 2025: e.T22680391A154567456. dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680391A154567456.en. Accessed on 08 January 2026.
- BirdLife International. 2021. Aythya ferina. The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T22680358A205288455. dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680358A205288455.en. Accessed on 08 January 2026.
- BirdLife International. 2021. Scolopax rusticola (Europe assessment). The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T22693052A166241741. dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22693052A166241741.en. Accessed on 08 January 2026.
- Marchowski D, Stańczak P, Jasiński M, Guentzel S. A long-term monitoring dataset of non-breeding waterbirds at Lake Miedwie, Poland (2002–2025). Biodiversity Data Journal. 2025; 13: e160615.
- Panek, M., & Kolasiński, M. (2025). Sytuacja zwierząt łownych w Polsce- wyniki monitoringu, rok 2025.
- Państwowa Rada Ochrony Przyrody. (2025). Opinia w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych.
- Svensson, L., Mullarney, K., & Zetterström, D. (2023). Ptaki. Przewodnik Collinsa. Multico.
Tekst: Katarzyna Baryłko (Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
Redakcja i grafiki: Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
