Nauka i refleksja o wielowiekowym sąsiedztwie
Jednym z kluczowych punktów programu był wykład prof. Małgorzaty Domagalskiej „Lutomierski sztetl – trzy wieki sąsiedztwa”, poświęcony historii relacji polsko-żydowskich w regionie. O związkach Lutomierska z Łodzią opowiedziała również Sylwia Michniewska, pokazując szerszy kontekst historyczny i społeczny funkcjonowania dawnych wspólnot. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. Rektor Uniwersytetu Łódzkiego prof. Rafał Matera, a także przedstawiciele Wydziału Filologicznego: prof. Rafał Zarębski (Dziekan Wydziału Filologicznego UŁ), prof. Ewa Kobyłecka Piwońska, dr Piotr Kręzel, prof. Krystyna Pietrych, dr Jadwiga Goniewicz oraz prof. Joanna Jabłkowska.
Wirtualna synagoga powróciła do Lutomierska
Szczególne zainteresowanie wzbudziła prezentacja wirtualnej rekonstrukcji drewnianej synagogi z 1765 roku, przygotowana przez prof. Rafała Szrajbera z Politechniki Łódzkiej (z wprowadzeniem Roberta Szczerbaniaka). Budowla, będąca jednym z najcenniejszych przykładów drewnianej architektury sakralnej, spłonęła w 1915 roku, jednak dzięki nowoczesnej technologii mogła symbolicznie „powrócić” do przestrzeni miasta.
Jednym z najbardziej poruszających elementów wydarzenia była wystawa prac uczniów Szkoły Podstawowej im. Marii Konopnickiej w Kazimierzu. Pod kierunkiem mgr Katarzyny Kołodziejczak-Kosteckiej oraz artysty plastyka Jakuba Stecyka ze Stowarzyszenia Doliny Neru dzieci odtworzyły w formie malarskiej dawną lutomierską synagogę.
Uczniowie pracowali zespołowo nad jej poszczególnymi elementami – fasadą, ornamentami i detalami wnętrza – tworząc wspólną, wielkoformatową kompozycję. Projekt pokazał, że historia może być nie tylko opowiadana, ale także tworzona na nowo poprzez sztukę i edukację.
Głos, który nadaje znaczenie pamięci
Szczególnym momentem uroczystości był list kardynała Grzegorza Rysia, skierowany do uczestników wydarzenia. Podkreślił on znaczenie pamięci o „Starszych Braciach w wierze” oraz potrzebę dialogu i odpowiedzialnego budowania wspólnej historii.
„Lutomierski sztetl” stał się przestrzenią spotkania pamięci, sztuki i wspólnoty – próbą przywrócenia głosu tym, którzy przez dekady pozostawali jedynie w śladach historii. Dzięki wsparciu Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny, Stowarzyszenia Doliny Neru, Instytutu Tolerancji oraz Centrum Badań Kultury Żydowskiej im. Chavy Rosenfarb, udało się stworzyć wydarzenie, które łączy przeszłość z teraźniejszością i pozwala ją na nowo opowiedzieć.
Fot. Krzysztof Staroń, Aniela Szczerbaniak
