8 kwietnia, 2021 r.

Granty IDUB #UniLodz – poniemieckość Łodzi i okolic [ENG. VER]

Granty IDUB #UniLodz – poniemieckość Łodzi i okolic [ENG. VER]

fot. Maciej Andrzejewski, Centrum Promocji UŁ

Rozpoczęła się realizacja projektów naukowych w I edycji konkursu Inicjatywa Doskonałości Uczelnia Badawcza UŁ. Tym razem przedstawiamy projekt dr. Sebastiana Latochy i dr Małgorzaty Łapy, którzy w ramach Grantu dla młodych badaczy zajmą się zagadnieniem poniemieckości Łodzi i okolic. O innych projektach można przeczytać na stronie UŁ (linki poniżej).


I edycja konkursu IDUB UŁ – podsumowanie


Powojenna rewolucja agrarna i inne działania nowej władzy z pejzażu środkowej Polski w kilka lat usunęły potomków osadników niemieckich, dla których ich rodzinne wsie często były jedyną ojczyzną, jaką mieli. Zachowały się po nich materialne ślady w krajobrazie: gospodarstwa, domy, sady, ewangelickie cmentarze.


- Nasz projekt badawczy ma na celu przywrócić tym wsiom przeszłość, a jego niemieckim mieszkańcom imiona i nazwiska, chociaż wiemy, że świata, który przeminął, nie da się w pełni zrekonstruować nawet z pomocą najlepszych źródeł i najczulszych narzędzi badawczych – tłumaczy dr S. Latocha.


- W Polsce poniemieckość powszechnie kojarzy się z tzw. Ziemiami Zachodnimi i Północnymi po przesunięciu zachodniej granicy państwa na Odrę i Nysę Łużycką po II wojnie światowej. Zapomina się przy tym o poniemieckości, której doświadczają mieszkańcy współczesnej Polski centralnej. O ile polska literatura i film w miarę dobrze przepracowały problem dziedzictwa po rdzennych mieszkańcach Gdańska, Dolnego Śląska czy Mazur, o tyle temat poniemieckości np. Łodzi i okolic niemal nie istnieje, z paroma wyjątkami, w dyskursie publicznym. Nasze badania z pogranicza antropologii i historii mają na celu zweryfikować tę „tendencyjną geografię” poniemieckiego dziedzictwa – dodaje dr S. Latocha.


Poniemieckość to wielofazowa kategoria kulturowa, która od końca wojny kształtuje doświadczenie części mieszkańców Europy Środkowej i Wschodniej. Okres powojenny — pisał w Zniewolonym umyśle Czesław Miłosz — to czas „powszechnej wędrówki. Cała Europa była w podróży, miliony przymusowych robotników, więźniów i jeńców wracały do swoich krajów, inne miliony uciekały czy były wyrzucane ze swojej rodzinnej ziemi”. Innymi słowy, z wielu lokalnych krajobrazów kulturowych zniknęli ludzie, którzy tworzyli je przez lata.


- W naszych badaniach skupiamy się akurat na trudnym poniemieckim dziedzictwie w Polsce centralnej. Z etnograficzną dbałością o społeczne i kulturowe detale (miejsca, konkretnych mieszkańców i ich losy) oraz z historyczną skrupulatnością faktograficzną analizujemy dokumenty z lat 1945—1951 w mikroskali jednej gminy, gdzie od końca XVIII w. osiedlali się Niemcy, którzy szukali tutaj lepszego życia i zakładali wsie, zagospodarowując nieużytki i karczując lasy – mówi dr M. Łapa.


Interdyscyplinarny zespół w składzie: dr Sebastian Latocha (antropolog kultury) i dr Małgorzata Łapa (historyczka) zbada m.in. dokumenty z okresu powojennej reformy rolnej, w których odcisnęły się ludzkie przeżycia, emocje, marzenia, cierpienie i strach przed zupełnie nową rzeczywistością. Kolejnym etapem będą etnograficzne badania terenowe w gminie Łazisko (od 1953 – Ujazd), podczas których zostaną przeprowadzone wywiady z mieszkańcami poniemieckich wsi o tym trudnym dziedzictwie.


Projektem badawczym „Etnografia trudnego poniemieckiego dziedzictwa na terenach wiejskich w Polsce. Antropologiczna analiza dokumentów z okresu reformy rolnej (1944) w Polsce centralnej (przykład gminy Łazisko)” kieruje dr Sebastian Latocha w ramach Grantu dla młodych badaczy (konkurs Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza).


Dr Sebastian Latocha – antropolog kultury, etnograf, badacz trudnego dziedzictwa; pracuje w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej, redaktor i sekretarz „Zeszytów Wiejskich” — interdyscyplinarnego czasopisma naukowego poświęconego problematyce rural studies, członek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.


Dr Małgorzata Łapa — historyczka, badaczka polskiej gospodarki i polityki gospodarczej państwa w XX w., dziejów religii i wyznań na ziemiach polskich w XIX i XX w., historii Łodzi i regionu w XIX i XX w.; pracuje w Katedrze Historii Polski Najnowszej, członek Polskiego Towarzystwa Historycznego i Polskiego Towarzystwa Historii Gospodarczej.


Granty IDUB #UniLodz – badania o formach zatrudnienia w Polsce

Granty IDUB #UniLodz – suplementy diety a metale ciężkie

Granty IDUB #UniLodz – badania i praca z osobami bezdomnymi

Granty IDUB #UniLodz - zdania odrębne w orzecznictwie podatkowym ETPCz


Uniwersytet Łódzki to jedna z największych polskich uczelni. Misją UŁ jest kształcenie wysokiej klasy naukowców i specjalistów w wielu dziedzinach humanistyki, nauk społecznych, przyrodniczych, ścisłych, nawet medycznych. UŁ współpracuje z biznesem, zarówno na poziomie kadrowym, zapewniając wykwalifikowanych pracowników, jak i naukowym, oferując swoje know-how przedsiębiorstwom z różnych gałęzi gospodarki. Uniwersytet Łódzki jest uczelnią otwartą na świat – wciąż rośnie liczba uczących się tutaj studentów z zagranicy, a polscy studenci, dzięki programom wymiany, poznają Europę, Azję, wyjeżdżają za Ocean. Uniwersytet jest częścią Łodzi, działa wspólnie z łodzianami i dla łodzian, angażując się w wiele projektów społeczno-kulturalnych.


Zobacz nasze projekty naukowe na https://www.facebook.com/groups/dobranauka/


Tekst: dr Sebastian Latocha, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, Wydział Filozoficzno-Historyczny UŁ

Redakcja: Centrum Promocji UŁ




#UniLodz IDUB grants – post-Germanness of Lodz and the surrounding areas


Realization of scientific projects under the first edition of the Excellence Initiative – Research University of UL competition has just started. This time we present the project of dr Sebastian Lachota and dr Małgorzata Łapa, who as part of the Grant for young researchers are dealing with the issue of post-Germanness of Lodz and the surrounding areas. You can read about other projects on the UL website (the link below).


The 1st edition of the UL IDUB competition – a summary


The post-war agrarian revolution and other activities of the new authorities in a few years removed from the landscape of central Poland the descendants of German settlers, for whom their villages were often the only homeland they had. However, their material traces in the landscape have been preserved: farms, houses, orchards and Evangelical cemeteries.


- Our research project aims at restoring the past to these villages and give their German inhabitants their names and surnames, although we know that the world that has passed cannot be fully reconstructed even with the help of the best sources and the most sensitive research tools – explains dr S. Latocha.


- In Poland post-Germanness is commonly associated with the so-called Western and Northern Territories after moving the western border of the state to the Oder and Nysa Łużycka after World War II. At the same time, we tend to forget about the post-Germanness experienced by the inhabitants of contemporary central Poland. While Polish literature and film have worked fairly well on the problem of the heritage of the indigenous inhabitants of Gdańsk, Lower Silesia or Masuria, in the public discourse the topic of post-Germanness of, for example, Lodz and the surrounding area is almost non-existent, with a few exceptions. Our research on the border of anthropology and history is aimed at verifying this "biased geography" of the post-German heritage – adds dr S. Latocha.


Post-Germanness constitutes a multi-phase cultural category, which since the end of World War II has been shaping experience of part of inhabitants of Central and Eastern Europe. The post-war period — wrote Czesław Miłosz in The Captive Mind — is the time of "universal journey. The whole Europe was on the road, millions of forced labourers, prisoners and war prisoners were returning to their countries, other millions fled or were thrown away from their native land". In other words, the people who created them over the years have disappeared from local cultural landscapes.


- In our research we focus specifically on this difficult post-German heritage in central Poland. With ethnographic attention to social and cultural details (places, specific inhabitants and their fate), and with historical factual meticulousness we analyse documents from the years 1945-1951 in the microscale of one commune, where from the end of the 18th century, the Germans were settling down. They were looking for a better life and founded villages there by managing wastelands and clearing forests – says dr M. Łapa.


An interdisciplinary team including: dr Sebastian Latocha (a cultural anthropologist) and dr Małgorzata Łapa (a historian) will study, among others, documents dating back to the post-war land reform, in which human experiences, emotions, dreams, suffering and fear of a completely new reality were imprinted. The next stage will consist of ethnographic field research in Łazisko (from 1953 - Ujazd), during which interviews about this difficult heritage will be conducted with the inhabitants of post-German villages.


The research project entitled “Ethnography of difficult post-German heritage in rural areas in Poland. Anthropological analysis of documents from the period of the land reform (1944) in central Poland (example of the Łazisko commune)” is managed by dr Sebastian Latocha under the Grant for Young Researchers (the Excellence Initiative – Research University competition).


Dr Sebastian Latocha – a cultural anthropologist, ethnographer, researcher of difficult heritage; dr Latocha works at the Institute of Ethnology and Cultural Anthropology; he is an editor and secretary of "Zeszyty Wiejskie" – an interdisciplinary scientific journal devoted to rural studies, and a member of the Polish Ethnological Society.


Dr Małgorzata Łapa — a historian, researcher of the Polish economy and state economic policy in the 20th century, the history of religions and denominations in Poland in the 19th and 20th centuries, the history of Lodz and the region in the 19th and 20th centuries; dr Łapa works at the Department of Contemporary Polish History; she is a member of the Polish Historical Society and the Polish Association of Economic History.



University of Lodz is one of the biggest universities in Poland. Its mission is to educate top-class scientists and specialists in numerous fields of humanities, social sciences, natural and exact sciences as well as health sciences. UniLodz cooperates with business, both at the staff level by providing qualified employees as well as at the scientidfic level, by offering its know-how to enterprises from various areas of economy. University of Lodz is an academic institution open to the world – the number of its international students is constantly growing, while its Polish students, thanks to Exchange programmes, get to know Europe, Asia and travel overseas. The University is a part of Lodz, it operates for and with the community of Lodz by getting involved in many socio-cultural projects.


Source: dr Sebastian Latocha, the Institute of Ethnology and Cultural Anthropology, Faculty of Philosophy and History, UL

Edit: Promotion Centre, UL

Poprzednia wiadomość Stypendyści Fulbright Senior Award z UŁ [ENG. VER]
Następna wiadomość Absolwentki WPiA UŁ z nagrodami Prezesa UOKiK