Kapituła Nagrody im. Prof. Tadeusza Kotarbińskiego wybrała pięć najlepszych książek humanistycznych wydanych w Polsce w 2025 roku. Humanistyka nieustannie pomaga opisywać, interpretować i rozumieć świat. Choć współczesność coraz częściej kojarzona jest z technologią i sztuczną inteligencją, to właśnie badania humanistyczne pozwalają stawiać pytania o człowieka, społeczeństwo, kulturę i wartości. W duchu tej idei Kapituła Nagrody im. Prof. Tadeusza Kotarbińskiego wskazała pięć publikacji, spośród których 22 listopada br. wyłoniona zostanie najlepsza książka humanistyczna wydana w Polsce w 2025 roku.

 

 

Piątka finalistów wybrana spośród 81 zgłoszeń

 

 

Podczas niejawnego posiedzenia, które odbyło się 4 września w Łodzi, Kapituła Nagrody wyłoniła pięć książek nominowanych do finału XII edycji konkursu. Wyboru dokonano spośród 81 publikacji zgłoszonych przez uczelnie, instytuty naukowe i wydawnictwa z całej Polski.

Do finału zakwalifikowano (w kolejności alfabetycznej według nazwisk autorów):

• „Kalendarium życia i twórczości Zbigniewa Herberta 1924-1998, t. I: 1924-1969 - II:1970-1998”, dr Henryk Citko, Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską i Fundacja Akademia Humanistyczna, Instytut Badań Literackich PAN Wydawnictwo, pracę zgłosił Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską Oddział Muzeum im. Adama Mickiewicza,
• „Z czułością i wspólnie. Feminizm na XXI wiek”, dr. hab. Aleksandra Derra, prof. UMK, praca wydana i zgłoszona przez Wydawnictwo Naukowe PWN,
• „Karpaty. Opowieść o pewnych górach”, prof. Maciej Janowski, praca wydana i zgłoszona przez Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie,
• „Temida z charakterem. Filozoficznoprawny przewodnik po cnotach sędziowskich”, dr hab. Tomasz Widłak, prof. UG, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego , Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., pracę zgłosiły: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Katedra Teorii i Filozofii Państwa i Prawa Uniwersytetu Gdańskiego,
• „Socjologia cyfrowa. O uspołecznieniu technologii i technologiach uspołecznienia”, dr hab. Renata Włoch, prof. ucz., praca wydana i zgłoszona przez Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Warto wspomnieć o szczególnej roli książki w humanistyce, w badaniach humanistycznych. Monografia to nie tylko zapis wyniku badań naukowych, ale także świadectwo dojrzałości intelektualnej autora (...) Ratuje w nas człowieczeństwo, jest w jakimś sensie istotą humanistyki. W tym kontekście nagradzanie tego rodzaju aktywności jest niezwykle ważne. Ręce same składają się do oklasków...

prof. Rafał Matera, rektor Uniwersytetu Łódzkiego, przewodniczący Kapituły Nagrody

 

 

To już ścisły finał XII edycji konkursu

 

 

Nazwisko laureata lub laureatki oraz tytuł zwycięskiej książki XII edycji zostaną ogłoszone podczas uroczystej gali 22 listopada 2026 roku w Filharmonii Łódzkiej. Autor lub autorka najlepszej książki humanistycznej wydanej w Polsce w 2025 roku otrzyma 70 tys. zł na dalszy rozwój naukowy, a pozostałe osoby wyróżnione – po 5 tys. zł. Dla zaproszonych gości koncert zagra John Porter z zespołem. 

 

 

Humanistyka jako ostrzeżenie i refleksja

 

 

Ważny głos w dyskusji o roli humanistyki w świecie współczesnym wybrzmiał podczas finału poprzedniej edycji konkursu. Laureat XI edycji Nagrody, prof. Przemysław Czapliński, zwracał uwagę na jej szczególną funkcję w epoce dynamicznych przemian technologicznych:

Humanistyka dzisiaj jest traktowana jako nieproduktywna i nieweryfikowalna. Z punktu widzenia nauk ścisłych nie jest nauką. Z punktu widzenia przemysłu jest mało pożyteczna (…) Humanistyka jest również od tego, żeby próbować wiązać istniejące rozgardiasze, całą tę wielość elementów, ludzi, przedmiotów, urządzeń, technologii w próbne syntezy (...) Humanistyka nie rozwiązuje problemów, ona pokazuje, gdzie te problemy tkwią

 

 

Kapituła Nagrody i finaliści XI edycji konkursu

 

 

Dwunasta edycja konkursu, prawie 770 zgłoszonych prac

 

 

Widać z tych książek zatroskanie stanem świata, próbę odzyskania wartości mocno naruszonych przez wydarzenia, których świadkami jesteśmy przez ostatnie dziesięciolecia. Traktujemy te książki jako próby odzyskania naszego zaufania do świata, który znalazł się na tak licznych niebezpiecznych zakrętach. I wszystkie te pozycje próbują jakoś dać wyraz tej sytuacji.

prof. Tadeusz Sławek, przedstawiciel Kapituły Nagrody

 

W dotychczasowych edycjach konkursu zgłoszono blisko 770 prac z 200 polskich ośrodków naukowych i wydawnictw. Do finałów wszystkich edycji zakwalifikowało się już 60 wybitnych książek. Rosnąca popularność nagrody pomogła wszystkie te dzieła skutecznie promować i przedstawiać szerokiej publiczności.